De tien meest badass filmspionnen

Geplaatst: door Jochem Geerdink

Met de release deze week van November Man staat de ouderwetse filmspion weer eventjes volop in de schijnwerpers. Pierce Brosnan mag zich in de film van Roger Donaldson uitleven als Peter Devereaux, een gepensioneerde superspion die eigenlijk dacht in Zwitserland van zijn oude dag te kunnen genieten. Zijn heractivering is een mooie aanleiding om nog eens tien andere badass filmspionnen in het zonnetje te zetten.

Austin Powers

Zonder twijfel is dit personage van komiek Mike Myers de meest grappige superspion uit de filmgeschiedenis. Op gepaste afstand gevolgd door Austin Millbarge (Dan Aykroyd) & Emmitt Fitz-Hume (Chevy Chase) in Spies Like Us. Myers verzint Austin Powers naar eigen zeggen tijdens een autoritje wanneer hij het nummer The Look Of Love van Burt Bacharach op de radio hoort. De Amerikaanse komiek heeft net veel succes geoogst met de twee Wayne's World films en is op zoek naar een nieuw project.

Myers schrijft zelf de scenario's van de drie films die volgen en waarin het genre flink op de hak wordt genomen (of is het een ode?). Wie namelijk Austin Powers: International Man Of Mystery (1997), Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (1999) en Austin Powers In Goldmember (2002) gezien heeft, kan niet ontkennen gelijkenissen te zien met bijvoorbeeld James Bond, Simon 'The Saint' Templar en Derek Flint. Maar dan veel platvloerser, stereotieperender en vol dubbelzinnige namen en clichés. Yeah baby, yeah!

Simon Templar

Het meest bekend in de uitvoering van Roger Moore en Val Kilmer, maar Templar duikt eind jaren dertig van de vorige eeuw al op. Eerst gespeeld door Louis Hayward, later nog door George Sanders en Hugh Sinclair voor Hayward begin jaren vijftig de terugkeer van The Saint inluidt. Wanneer Roger Moore in 1968 gestalte geeft aan Simon 'The Saint' Templar in The Fiction Makers, volgt de Britse televisieserie die Moore werldberoemd maakt en hem uiteindelijk de rol van 'die andere' superspion oplevert.

Kilmer is uiteindelijk na Ian Ogilvy en Simon Dutton in 1997 aan de beurt om de meestervermommer te mogen spelen in de film The Saint. Eigenlijk is Templar geen echte spion maar eerder een meesterdief die verschillende opdrachtgevers tegen elkaar op laat bieden. Niet zonder resultaat, want hij moet in de film van Philip Noyce nog één diefstal plegen om vijftig miljoen dollar op zijn bankrekening te hebben en zodoende van zijn pensioen te kunnen gaan genieten. The Saint valt achter in superspionvalkuil nummer 1: hij wordt verliefd op zijn doelwit (Elisabeth Shue).

Harry Tasker

Voor zijn omgeving werkt Harry Tasker (Arnold Schwarzenegger) al een jaar of vijftien als saaie computervertegenwoordiger. Zelfs zijn eigen gezin weet in True Lies van Titanic- en Avatar-regisseur James Cameron uit 1994 - een remake van het drie jaar eerder verschenen Franse La Totale! - niet dat de brave burgerman een heus dubbelleven leidt. Overdag is Tasker namelijk geheim agent die soms zeer gevaarlijke taken uitvoert voor The Omega Sector, 's avonds schuift hij gezellig aan voor de dis. Al is dat niet altijd even makkelijk, zo verzucht Tasker op zeker moment in de film: "Weet je wat het probleem is met terroristen? Ze houden geen rekening met de planning van anderen".

Ook zijn echtgenote Helen (Jamie Lee Curtis) en dochter Dana (Eliza Dushku) hebben al die jaren niets doorgehad. Sterker, Helen vindt haar leventje maar doodsaai doordat Harry zo vaak van huis is en hunkert naar wat actie. Ze stort zich daarom in de armen van een tweedehands autoverkoper (Bill Paxton), die haar wijsmaakt een geheim agent te zijn. Dat vindt de huisvrouw maar wat spannend natuurlijk. Tasker moet zijn huwelijk zien te redden en besluit daarom zijn vrouw te betrekken bij zijn dagelijkse werkzaamheden. 

Nikita

De enige vrouwelijke spion in dit overzicht. Dat heeft verder niks met seksisme of discriminatie te maken, er zijn simpelweg heel weinig gedenkwaardige vrouwelijke spionnen. Verder dan Charly Baltimore (Geena Davis) in The Long Kiss Goodnight, Evelyn Salt (Angelina Jolie) in Salt, Alicia Huberman (Ingrid Bergman) in Alfred Hitchcocks Notorious en Jane Smith (opnieuw Jolie) in Mr. & Mrs. Smith komen we zo snel niet. En zij zijn geen van allen gedenkwaardiger dan de spionnen in dit lijstje.

De meest badass vrouwelijke spion is wat ons betreft zonder twijfel Nikita in (La Femme) Nikita uit 1990. Gestalte gegeven door Anne Parillaud vertelt de film van Luc Besson het verhaal van de heroïneverslaafde Nikita die tijdens een vuurgevecht een politieagent doodschiet. Ze wordt ter dood veroordeeld, maar niet geëxecuteerd. Officieel is ze wel dood en begraven, maar stiekem heeft de Franse geheime dienst DGSE haar gerecruteerd en opgeleid als geheim agent/moordwapen.

Bryan Mills

Ineens was ie daar in 2008, Bryan Mills. Liam Neeson vertolkt de gepensioneerde CIA-agent die in Taken laat zien zijn skills nog niet verleerd te zijn wanneer een Oost-Europese bende mensenhandelaren zijn van hem vervreemde tienerdochter Kim (Maggie Grace) in Parijs ontvoert. Vervreemd of niet, als vader kom je op zo'n moment in actie en actie zit er genoeg in het door Luc Besson geschreven TakenDe film werd bijzonder goed ontvangen en al snel volgt dan ook een vervolg, simpelweg Taken 2 geheten.

In die film zijn de rollen echter omgedraaid, want nu is het Mills die, samen met zijn ex-vrouw Lenore (Famke Janssen), in Istanbul wordt ontvoerd door de vader van één van de mannen die hij in de eerste film had omgelegd. Kim weet aan de Albanese bende te ontkomen en moet haar vader helpen te ontsnappen, zodat hij op zijn beurt zijn ex kan bevrijden. Weliswaar werd het door Olivier Megaton (Colombiana, Transporter 3) geregisseerde Taken 2 een stuk minder goed ontvangen dan de eerste film, een derde deel is in de maak en verschijnt volgend jaar.

Jack Ryan

Met Jack Ryan: Shadow Recruit verschijnt eerder dit jaar de vijfde film met de door schrijver Tom Clancy verzonnen CIA-agent. Chris Pine is daarin alweer de vierde acteur die gestalte gaf aan Ryan, die we voor het eerst zien in de zomer van 1990 in The Hunt For Red October. Alec Baldwin is dan de eerste acteur die Jack Ryan speelt in deze spannende thriller van John McTiernan - die Huub Stapel nog benaderde voor een rol - over een Russische onderzeebootkapitein (Sean Connery) die met de nieuwste sub koers zet richting de VS. Aan Ryan om achter zijn bedoelingen te komen en WO III te voorkomen.

Harrison Ford is de tweede acteur die in de huid van Jack Ryan kruipt, voor twee films: Patriot Games (1992) en Clear And Present Danger (1994). Het duurt vervolgens acht jaar voor we Jack weer zien opduiken in een film, dan gespeeld door Ben Affleck. In The Sum Of All Fears moet hij voorkomen dat een terroristische splintercel een nucleaire bom laat ontploffen tijdens een potje American Football. In de meeste recente film zien we Pine als de nog jonge Jack Ryan die moet voorkomen dat een Russische poging de Amerikaanse economie om te kieperen, slaagt.

Jason Bourne

Weliswaar werd Jason Bourne in de jaren tachtig al gespeeld door Richard Chamberlain in de televisieserie met dezelfde naam als de eerste film in 2002. Maar voor vrijwel iedereen is Matt Damon Jason Bourne. Een door schrijver Robert Ludlum verzonnen superspion, het resultaat van een supergeheim CIA-project met de naam Treadstone. Daarin worden mannen gehersenspoeld en opgeleid tot ultieme moordenaars. Wanneer hij tijdens een missie wordt neergeschoten raakt Jason zijn geïmplementeerde geheugen echter kwijt en komt zijn echte verleden deels terug.

Na het door Doug Liman geregisseerde The Bourne Identity (2002) - waarin we Bourne zelfs wat Nederlands horen praten! - volgen nog twee films met Damon in de rol van Jason Bourne: The Bourne Supremacy (2004) en The Bourne Ultimatum (2007), beiden geregisseerd door Paul Greengrass. In 2012 volgt nog The Bourne Legacy van Tony Gilroy, maar Jason Bourne is daarin niet te zien. In die film draait het namelijk om een ander 'product': Aaron Cross, gespeeld door Jeremy Renner. Hij keert ook terug in een vijfde Bourne-film.

Sam

De achternaamloze Sam (Robert De Niro) is een Amerikaanse voormalige superspion die zich tegenwoordig als freelancer laat inhuren door iedereen die hem bereid is daar genoeg voor te betalen. Zo ook een kleine vijftien jaar geleden in Ronin van John Frankenheimer. Een titel die verwijst naar het Japanse woord voor Samurai zonder meester. De ronin uit de titel zijn enkele outcasts: Sam, Vincent (Léon's Jean Reno), Gregor (Stellan Skarsgård uit Thor en Nymphomaniac) en Spence (Sean Bean).

Zij worden ingehuurd door de Ierse IRA-agente Deirdre (Natascha McElhone) om een koffertje te onderscheppen voordat de Russen het in handen krijgen. Een missie die even simpel als doeltreffend wordt uitgevoerd, maar dan blijkt één van de teamleden zijn eigen agenda te hebben en gaat hij er vandoor met het koffertje. Uiteindelijk blijkt niemand te vertrouwen in deze film vol bloedspannende auto-achtervolgingen waarvoor zelfs voormalige F1-coureurs werden ingezet.

Ethan Hunt

Gebaseerd op de door Bruce Geller bedachte televisieserie die tussen 1966 en 1973 wordt gemaakt, verschijnt bijna twintig jaar geleden een bioscoopfilm met de titel Mission: Impossible. Een film over Ethan Hunt, geheim agent van Impossible Mission Force (IMF). Helemaal schatplichtig aan de serie is regisseur Brian De Palma overigens niet, in de film draait het vooral om het door Tom Cruise gespeelde personage, terwijl in de serie toch meer het team centraal staat.

Het recept van de Mission: Impossible films is al vier films hetzelfde en de titel zegt eigenlijk alles. IMF moet namelijk een onmogelijke zaak zien op te lossen. Zo maken Hunt en zijn team in de eerste film jacht op een diskette (!) met daarop gegevens van alle Amerikaanse geheim agenten, moeten ze in deel twee zien te voorkomen dat een dodelijk virus wordt verspreid, gaan ze in M:I III - het speelfilmregiedebuut van J.J. Abrams trouwens - de strijd aan met wapenhandelaar Davian (een geweldige Philip Seymour Hoffman) en wordt Hunt in de vierde film beschuldigd van een aanslag op het Kremlin. Film nummertje vijf staat voor volgend jaar op de rol

James Bond

De spion der spionnen die niet alleen zijn Martini graag "shaken, not stirred" heeft, maar zich ook altijd omringd weet met de meest beeldschone vrouwen. Het personage is inmiddels ruim zestig jaar oud, Ian Fleming schrijft al in 1953 voor het eerst over geheim agent 007. In het boek Casino Royale, dat overigens pas in 2006 verfilmd wordt. Na dat eerste boek zou het nog bijna tien jaar duren voor James Bond voor het eerst op het witte doek te zien is, in 1962 verschijnt Dr. No in de filmtheaters.

De Schot Sean Connery is in dat jaar de eerste van tot nu toe zes acteurs die in de huid van 's werelds meest beroemde geheim agent kruipen. Daarvan is de Australiër George Lazenby een beetje de vreemde eend in de bijt. Hij is namelijk helemaal geen acteur, maar een autoverkoper wanneer hij benaderd wordt. Hij doet ook maar in één Bond-film mee: On Her Majesty's Secret Service. Desondanks scharen veel fans deze film onder hun favorieten, simpelweg omdat de zesde Bond van alle films het meest trouw blijft aan de pennenvruchten van geestelijk vader Fleming.

Roger Moore is tot nu toe te zien geweest in de meeste films, zeven. Timothy Dalton wordt eind jaren tachtig na twee toch wat ondergewaardeerde Bond-films - The Living Daylights en License To Kill - alweer afgedankt en ingeruild voor Pierce Brosnan. Geen verrassing overigens, de Ierse acteur was halverwege de jaren tachtig al beoogd opvolger van Moore, maar zat destijds vast aan andere contracten. Daardoor mocht Dalton komen opdraven. 

Brosnans eerste Bond - GoldenEye - verschijnt pas zes jaar na License To Kill trouwens, de langste pauze tussen twee films tot nu toe. Later volgen nog drie films: Tomorrow Never Dies, The World Is Not Enough en Die Another Day. In 2002 zwaait Bond nummer vijf af en krijgt in Daniel Craig zijn opvolger. De Engelsman is in 2006 voor het eerst te zien in Casino Royale, daarna ook in Quantum Of Solace (met de eveneens in November Man te aanschouwen Olga Kurylenko als Bondgirl) en Skyfall.

Totaal schrijft Fleming weliswaar maar twaalf boeken (en twee verhalenbundels) over Double O Seven, de teller qua officiële films staat inmiddels op 23 en nummertje 24 en 25 (allebei met Craig) zijn al aangekondigd. Twaalf jaar na zijn laatste Bond-film - het deels in Amsterdam opgenomen - Diamonds Are Forever uit 1971, kroop Connery voor Never Say Never weliswaar opnieuw in de huid van Bond, deze film is echter niet geproduceerd door EON en valt daardoor buiten de 'officiële' serie.