Michael Bay: Mister Mayhem till the AM

Geplaatst: door Tom van Steensel

  • Geboortedatum17 februari 1965
  • GeboorteplaatsLos Angeles, Californië, Verenigde Staten
  • Bekende filmsPain and Gain (2013), Transformers: Dark of the Moon (2011), Transformers: Revenge of the Fallen (2009), Transformers (2007), The Island (2005), Bad Boys II (2003), Pearl Harbor (2001), Armageddon (1998), The Rock (1996), Bad Boys (1995).
  • AwardsGeen.

Met het Columbia logo en de muziek van componist Mark Mancina wist Michael Bay in 1995 al tijdens de eerste seconden van zijn debuutfilm Bad Boys de complete feeling van de jaren negentig Jerry Bruckheimer-actiefilm vast te leggen. Inmiddels heeft hij Bruckheimer ingeruild voor Steven Spielberg. Het budget vertienvoudigde. De filmstijl bleef hetzelfde. Zijn vierde Transformers- film kreeg slechtere recensies dan alle drie de voorgangers bij elkaar opgeteld. En tegelijkertijd lijkt de film wederom een enorme financiële klapper te worden.

Die stijl kenmerkt zich door een altijd bewegende camera, shots die maximaal een paar seconden worden vastgehouden en frames waarin zoveel mogelijk dingen tegelijkertijd (lijken te) gebeuren. De camera legt daarbij vooral snelle auto's, bikini-babes en helikopters vast. Het liefst in slow motion. Dat werkte prima in combinatie met het lage budget van Bad Boys: de beweging en snel opeenvolgende cuts maakten het bijna onmogelijk om met het blote oog vast te stellen dat Will Smith en Martin Lawrence over soms bordkartonnen sets heenrennen.

Er was zo weinig geld dat de Porsche waar Smith in de film mee rondkart toebehoorde aan Bay zelf. En dat niet alleen: hij leverde maar liefst 25.000 dollar (ongeveer een kwart van zijn salaris als regisseur) in, om een laatste explosie voor de finale te mogen filmen. Want aan zelfvertrouwen heeft Bay nooit een gebrek gehad. "Trust me, it's gonna be awesome", was zijn go to line wanneer hem werd verteld dat een bepaald shot onmogelijk was. Verschillende van de voor zijn carrière kenmerkende signature shots (vooral uit de latere en duurdere films) zie je in het onderstaande promoclipje.

Bay heeft veel te danken aan Jerry Bruckheimer. De Pirates of the Caribbean-producer haalde hem weg uit de reclamewereld en leek zijn nieuwe Tony Scott, die eerder flitsende actiefilms als Top Gun voor hem maakte, gevonden te hebben. En steun van producers en acteurs had hij in het begin hard nodig: tijdens het filmen van The Rock wordt Bay regelmatig door de studio op het matje geroepen. Uiteindelijk neemt hij steracteur Sean Connery, die zeer te spreken is over zijn regisseur, mee naar zo'n meeting om (met succes) een goed woordje voor hem te doen.

"I don't want to miss a thing", zingt Steven Tyler op de soundtrack van de film waar zijn dochter Liv een rol in had. Dat is met de manier waarop Armageddon is gemonteerd zo makkelijk nog niet. De rampenfilm, geschreven door onder meer J.J. Abrams, werd door de pers afgedaan als een twee uur durende trailer. En ook al waren de opbrengsten enorm, Bay claimde onlangs in een interview dat hij de gehaaste slotakte nu helemaal anders zou doen. Iets dat wereldwijd door de media uiteraard meteen werd opgepikt als "Michael Bay biedt zijn excuses aan voor Armageddon!".

Zijn grote voorbeeld James Cameron kruipt voor gevaarlijke shots gerust zelf achter de camera - voor T2 filmde hij een helikopter stunt toen zijn cameraman niet durfde - en ook Bay nestelt zich uit solidariteit voor zijn crew regelmatig in benarde posities. Op de set van The Rock merkt ook Ed Harris op dat zijn regisseur zich, volgens hem onnodig, graag wil spiegelen aan de maker van The Terminator en Aliens. Harris noemde Cameron, die hem ooit volledig sloopte op de set van The Abyss, een “complete asshole” en omschreef Bay in vergelijking als een “total sweetheart”.

Nergens is de Cameron invloed zo goed merkbaar als in Pearl Harbor. Net als in Titanic probeert hij hier een historische ramp te combineren met een zoetsappig liefdesverhaaltje. De filmpers maakt het met de grond gelijk. Matt Stone en Trey Parker gooien daar later in Team America nog een song parody bovenop. The Island, waarin Ewan McGregor (die in hetzelfde jaar te zien was in Star Wars) en Scarlett Johansson blockbuster-ervaring mogen opdoen, doet het ietsje beter, maar over het algemeen delen de critici dezelfde mening: interessante sci-fi elementen maken veel te snel plaats voor actie en explosies op het moment dat Bay niet meer weet hoe het verder moet.

De laatste jaren was het voornamelijk Transformers hier en Transformers daar. Alleen Pain and Gain kwam even tussendoor en verder heeft Bay zich als producent bezig gehouden met zijn studio Platinum Dunes, dat momenteel op televisie onder meer verantwoordelijk is voor The Last Ship. Dat ze hem blijven terugvragen voor de Transformers-films lijkt niet meer dan logisch: elke film uit de serie brengt meer geld op dan de vorige. Transformers: Dark of the Moon doorbreekt aan de wereldwijde boxoffice zelfs de magische grens van een miljard dollar.

Het werk van Michael Bay hoort thuis tussen het werk van Bergman, Hitchcock en Kurosawa. Volgens Criterion althans. Wanneer je de releaselijst van het gerenommeerde dvd-label doorbladert is het even schrikken wanneer je The Rock en Armageddon ziet staan tussen films als Rashomon en The Seventh Seal. Overigens doet Bay binnenkort ook Hitchcock: de The Birds-remake van zijn Platinum Dunes label wordt zelfs gemaakt door de Nederlandse Penoza-bedenker Diederik van Rooijen.

Als producent heeft hij nog meer remakes in de hoge hoed zitten. Die van Teenage Mutant Ninja Turtles, het "turtles zijn aliens" gerucht veroorzaakte direct een "stop Michael Bay" petitie, is ongetwijfeld het meest besproken. Als regisseur zou na Age of Extinction iemand anders het Transformers-stokje over mogen nemen. Een nieuwe samenwerking met Bruckheimer lijkt daarmee dan dichterbij te komen, want die liet tijdens zijn huidige perstour voor Deliver Us From Evil al aan verschillende media weten dat er bijvoorbeeld wordt gewerkt aan een script voor de derde Bad Boys.

We sluiten af met een fantastische negen minuten durende analyse van Bay’s trukendoos. Kijk hem alsjeblieft, ook al ben je een geweldige Bay-hater die dit alleen maar leest om zich lekker een potje te ergeren. Essayist (en zelf overigens ook Bay-hater) Tony Zhou legt uit waarom een spinning shot door Michael Bay wel werkt en waarom het mislukt wanneer Peter Berg het probeert te doen in Battleship. En het einde van Pain and Gain wordt vergeleken met, geloof het of niet, het einde van Fargo.