Anomalisa

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

In het door Charlie Kaufman geschreven Being John Malkovich komt acteur John Malkovich terecht in zijn eigen hoofd. Als hij vanuit zijn brein door zijn ogen kijkt ziet hij overal zichzelf. Mannen, kinderen, vrouwen; allemaal hebben ze het hoofd van Malkovich en allemaal spreken ze maar één woord: "Malkovich".

Kaufman is typisch het soort kunstenaar dat eigenlijk altijd hetzelfde onderzoekt. In zijn geval de relatie tot de ander, die we enkel kunnen zien in relatie tot onszelf. In hoe iemand van ons verschilt of juist op ons lijkt. Maar dat betekent, in de redenering van Kaufman, dat we in de ander altijd een al dan niet vervormde reflectie van onszelf zien. En de ultieme consequentie van die redenering is dat als je, zoals Malkovich, in je eigen hoofd terecht komt je letterlijk overal jezelf ziet.

Iets vergelijkbaars is aan de hand met Michael Stone (stem van David Thewlis), de hoofdpersoon in Anomalisa, een stop-motionfilm (bekijk hier hoe de animatie gedaan werd) die Kaufman regisseerde samen met Duke Johnson. Michael is een enigszins succesvol auteur van boeken over klantenservice en is in Cincinatti om een lezing te geven. Terwijl een mannenstem op televisie hem vertelt wat hij moet doen als er brand uitbreekt, belt hij vanuit zijn hotelkamer zijn vrouw en zoon met exact dezelfde emotie en intonatie als waarmee hij een paar minuten later roomservice bestelt. Telkens opnieuw masseert hij vermoeid zijn denkrimpel tussen duim en wijsvinger.

Het is van belang te onderstrepen dat de hele film subjectief is. Er zit maar één niet-subjectief shot in de film en dat is het laatste (al kun je ook daar over discussiëren). Voor de rest zien we wat Michael ziet en die ziet rond zich allemaal dezelfde versies van dezelfde persoon, met allemaal hetzelfde gezicht en allemaal dezelfde stem (die van Tom Noonan). Tot hij plotseling vanuit zijn hotelkamer een vrouwenstem (Jennifer Jason Leigh) hoort. "Someone else!", roept hij uit en rent de gang op.

Hij vindt de vrouw, die Lisa heet en samen met een vriendin in het hotel is voor de lezing van Michael de volgende dag. Het is alsof Michael plots ontwaakt uit de slepende sleur die zijn leven is geworden. En wat volgt is een liefdesverhaal dat in de verte echo’s vertoont van Alfred Hitchcock’s Vertigo. Want Michael raakt op slag geobsedeerd door die stem, die vrouw wier gezicht anders is dan alle anderen. Zij is de anomalie die zo lang in zijn leven ontbrak. En dus kan hij het zich niet veroorloven haar kwijt te raken. 

Lisa is een vrouw die eigenlijk niet goed weet wat ze wil en wie ze is. Een vrouw met een minderwaardigheidscomplex die zich heeft neergelegd bij de rol van tweede viool. "Are you sure you don’t mean Emily?", vraagt ze verwonderd wanneer Michael haar uitnodigt voor een slaapmutsje op zijn hotelkamer. "Everyone always loves Emily best." Waarom net zij in de beleving van Michael de anomalie is, is voor ons evenzeer een raadsel als voor Michael. We kunnen ernaar gissen, maar een definitief antwoord lijkt Kaufman niet te geven.

De naam van het hotel waar de film zich afspeelt is Fregoli, een verwijzing naar het syndroom van Frégoli waarbij iemand de waan heeft dat verschillende mensen de manifestatie zijn van één persoon. Soortgelijk verwees de achternaam van de hoofdpersoon uit Kaufmans vorige film Synecdoche, New York naar het syndroom van Cotard, waarbij iemand denkt dood te zijn of niet te bestaan. Maar staar je vooral niet blind op die syndromen, want Kaufman maakt films die in de eerste plaats over mensen gaan, met al hun angsten en onvolkomenheden.

Kaufman is in staat het kleine en persoonlijke aan het grote en universele te relateren en omgekeerd. Synecdoche, New York was een film die over niets minder dan het gehele menselijk leven ging, maar tegelijk bracht Kaufman dat terug naar een kwetsbare intimiteit. Anomalisa is juist bedrieglijk simpel. Qua plot in twee zinnen na te vertellen, maar de zeggingskracht vergroot en verdiept hoe langer je over de film nadenkt. Hoe beter je luistert; naar het misverstand in de taxi, de woorden van Michael bij zijn thuiskomst. Hoe beter je kijkt; naar de onverschilligheid waarmee hij de telefoon op het hotelbed gooit, zijn sigaretten op tafel. En naar dat wonderlijke eindshot dat tegelijk een oplossing en een nieuw enigma is.  

Trailer