Birdman

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

Is het een satire over celebrity-cultus? Is het de ontmanteling van de mythe van de grote kunstenaar? Het is Birdman, de voor negen Oscars genomineerde nieuwe film van Alejandro González Iñárritu. Briljant geacteerd, wervelend geregisseerd, ijzersterk geschreven. In vorm ambitieus, in inhoud humaan. Een film die aan het oppervlak gaat over het conflict tussen acteur en acteren; de zoektocht naar het ware in het doen alsof. Maar daaronder over het verlangen relevant te zijn of weer te worden. Iets te doen van betekenis in een wereld die zo vaak betekenis toeschrijft aan het zinledige.

Vanaf het eerste moment zuigt de film ons in de wervelwind die woedt in het hoofd van Riggan Thomson (Michael Keaton). Want woeden doet het in dat hoofd. Riggan is een relikwie geworden. Een acteur wiens hoogtijdagen zijn vervlogen met het aan de wilgen hangen van zijn Birdman-pak. De twintig daaropvolgende jaren hebben voor het oog van de wereld niet bestaan. Op de foto met hem willen de mensen nog wel, maar zijn naam zijn ze allang vergeten.

Bekijk ook een videointerview over Birdman

Maar Riggan is nog niet klaar. Hij wil zich bewijzen op het toneel. Als 'serieus acteur'. Met een bewerking van een verhaal van Raymond Carver, vol rijkelijk vloeiende drank en elandgeweien in de mist. Maar wie door de wereld consequent wordt vereenzelvigd met een vogelkostuum gaat dat op den duur wellicht zelf ook doen en wanneer hij alleen in zijn kleedkamer zit klinkt de grofgesnavelde stem van Birdman in zijn oren. "People love blood", raspt hij, "they love action. Not this talky, depressing, philosophical bullshit."

De scènes in Birdman zijn naadloos aaneengeregen tot één schijnbaar ononderbroken take. Montage is door editor Walter Murch eens beschreven als "blinking for the audience". Dat indachtig is dit een film die de kijker geen ruimte laat te knipperen.

Net als de jazz-drum die we continu horen opduiken kent de film nauwelijks rustpunten. Tel daar het virtuoze camerawerk van Emmanuel Lubezki bij op en het effect is een onontkoombaar en bijna gejaagde ervaring. Dezelfde gejaagdheid die Riggan voelt onder de druk van de naderende première enerzijds en de tirades van zijn gevederde alter ego anderzijds.

Wanneer hij tot overmaat van ramp een hoofdrolspeler kwijtraakt na een ongelukkig incident wordt method-actor Mike Shiner (Edward Norton) aangetrokken als vervanger. Mike is het soort acteur dat dronken wordt als het script zegt dat zijn personage dronken wordt en verkondigt dat het toneel de enige plek is waar hij echt is.

Maar zit er werkelijk meer waarheid in het drinken van echte gin dan in gehannes met toupetten en bloedcapsules? Theater is het domein van de illusie en de illusie vertelt het verhaal. Daarom maakt het ook niet uit of Riggan echt kan zweven en objecten kan bewegen, of die drummer nu wel of niet in de coulissen zit. Wat uitmaakt is of we het geloven.

Maar waar Birdman illusies opwerpt, prikt het andere drogbeelden op hilarische en weinig subtiele wijze door. De romantische notie van de alcoholische schrijver ("each page cost him a piece of liver"), de recensent als verbitterd mislukte artiest.

En natuurlijk de celebrity-cultus. Wanneer Riggan zichzelf per ongeluk buiten het theater sluit vlak voor zijn laatste scène, ziet hij zich genoodzaakt in enkel zijn strakke witte onderbroek over Broadway te lopen. De volgende dag is hij een YouTube-sensatie. "Believe it or not, this is power", verzekert zijn dochter Sam (Emma Stone) hem.

Sam, die net uit een afkickkliniek komt en haar vader assisteert in het theater, is misschien wel de enige in de film die zich geen illusies maakt. Tijdens een spelletje truth or dare kiest ze consequent durven. Mike kiest juist de waarheid, want "truth is always more interesting".

Onzin natuurlijk. Als dat zo was zouden we geen behoefte hebben aan verbeelding, nooit dromen dat we konden vliegen. Maar het is wel Sam die haar vader de onvermijdelijke waarheid vertelt. "You're the one who doesn’t exist", bijt ze hem toe. "You're doing this because you're scared to death, like the rest of us, that you don't matter."

Dat brengt ons terug bij Raymond Carver, chroniqueur van het kleine falen, wiens personages altijd marginaal waren, onopgemerkt. Maar ondanks de overdonderende vorm van Birdman verschilt Riggans worsteling niet wezenlijk van die van Carvers personages. Het is het Don Quichot-gevecht dat we allen voeren tegen het besef sterfelijk te zijn en hoe verdomd schandalig dat is.

"I’m fucking disappearing", zoals Riggan in zichzelf mompelt. In zijn prachtige boek The unwinding wijdt Amerikaans journalist George Packer een hoofdstuk aan Carver en schrijft over hem: "He sensed that beneath the surface of life there was nothing to stand on." Tegen dat gevoel loopt ook Riggan aan. En wat doe je dan? Juist: je vliegt. 

Trailer