Clouds Of Sils Maria

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

Sommige acteurs worden een leven lang vereenzelvigd met één rol. Andere acteurs vereenzelvigen zichzelf een leven lang met één rol. In Clouds of Sils Maria zien we beiden. Kristen Stewart zal nog jaren Bella, het zijige vampierliefje uit de kaskrakende Twilight-films, nagedragen krijgen door een groot deel van het bioscooppubliek. Juliette Binoche is daarentegen een gevestigd en gevierd actrice met een loopbaan die veelzijdigheid en vakmanschap ademt. Maar in deze film speelt zij een actrice, Maria Enders, die zich nog altijd identificeert met de rol waarmee ze rond haar twintigste doorbrak.

Over de eerste variant kunnen we vrij kort zijn. Stewart speelt een voortreffelijke rol als Maria’s persoonlijke assistent en vertrouweling Valentine. Het is haar meest volwassen rol tot op heden en haar eerdere, wat verbeten bewijsdrang, heeft hier plaatsgemaakt voor een zelfzekere relativering. Iets wat niet geldt voor Maria Enders. Zij wil het personage van haar jeugd juist niet achter zich laten en houdt angstvallig vast aan haar geromantiseerde beeld van deze Sigrid dat is gaan samenvallen met haar jongere zelfbeeld. Nu zal het stuk opnieuw worden geënsceneerd, met Maria in de rol van Helena, de oudere vrouw die door haar liefde voor Sigrid tot zelfmoord wordt gedreven.

Olivier Assayas maakt films als essays. Er is ruimte voor associatie en referenties aan het werk van andere filmmakers, en personages representeren altijd iets buiten zichzelf, ze staan voor denkbeelden en visies. Dat wordt het meest duidelijk in het geval van Chloë Grace Moretz, wier Jo-Ann Ellis, de nieuwe tegenspeelster van Maria Enders, een scala aan figuren vertegenwoordigt. Ze is de losgeslagen tienerster, die eigenlijk een lief meisje blijkt, maar zich op de valreep ontpopt tot manipulatieve tegenspeelster. Zij vormt geen coherent personage, maar draagt als het ware de mogelijkheden van een 19-jarig meisje in zich en is telkens wat het verhaal op dat moment nodig heeft.

Soortgelijk werkt de relatie tussen Maria en Valentine, die zich terugtrekken in het huis van de net overleden schrijver Wilhelm Melchior. Hij was het die Maloja Snake schreef en regisseerde met Maria in de rol van de jonge Sigrid. In het in de Zwitserse bergen gelegen huisje bereidt Maria zich met de hulp van Valentine voor op de rol. De twee staan voor een verschillende generatie, met elk een eigen visie op de moderniteit, de filmindustrie en de rol die Maria zal gaan spelen. Tijdens lange wandelingen treffen en botsen die twee visies in uitgesponnen discussies, afgewisseld door uitstapjes naar een galafeestje hier en een etentje daar.

Assayas houdt de kijker constant op een armlengte afstand van zijn personages, een tactiek die doet denken aan Ingmar Bergman’s Persona of Smultronstället. Ook thematisch is er verwantschap met het werk van Bergman. De film gaat over ouder worden, vergankelijkheid, het verlangen naar pure liefde  en het besef dat, zelfs voor een groot schrijver of acteur, na de dood de vergetelheid wacht. Assayas verlangt van ons een intellectuele investering. De film toont niet alleen een conversatie tussen twee mensen, maar tracht ook een conversatie aan te gaan met de kijker, ons te laten reflecteren op de thema’s en theorieën waar de film mee is doorspekt. 

Clouds of Sils Maria is daarmee geen gemakkelijke, en soms zelfs weerbarstige film, maar het sterke acteren en de interessante dialogen houden de aandacht vast en op de juiste momenten biedt Assayas de nodige verlichting. Zo is Valentine’s verdediging van Hollywood-blockbusters een heerlijk vernuftig metabetoog, waar Stewart duidelijk lol aan beleeft. Uiteindelijk laat Assayas het, net als bij een goed essay, aan de kijker over om de grote rijkdom aan ideeën die hij aanreikt uit te kristalliseren. En dan blijken de vergezichten de uitdagende en soms vermoeiende weg ernaartoe waard. 

Trailer