Fijne Filmklassieker: Die Hard

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Over de vraag wat de beste zwijmel-kerstfilm is, kan je uren discussiëren. Over de vraag wat de stoerste kerstfilm is niet. Daarop is namelijk maar één antwoord: het nog altijd onovertroffen Die Hard. Want als een dode Duitse terrorist met de tekst 'now I have a machine-gun ho ho ho' op zijn trui niet het ultieme kerstgevoel oproept, dan doet niets het. 

De actiefilm werd in de jaren '80 gedomineerd door spierbundels als Arnold Schwarzenegger en Sylvester Stallone die gewapend met een zo groot mogelijk geweer een zo grotesk mogelijke schurk opjaagden. Dat zulke testosteronbommen begin jaren '90 met stille trom uit de mondiale bioscoopzalen waren vertrokken, is maar aan één film te danken: Die Hard. Regisseur John McTiernan, met Predator zelf verantwoordelijk voor een van de beste films uit de eerder genoemde periode, zette met Die Hard de actiefilm namelijk compleet op zijn kop.

Niet een opgepompte held, maar een agent van vlees en bloed moet het in diens genreklassieker opnemen tegen een heel leger schurken. John McClane (Bruce Willis) is zijn naam, gewapend met niet veel meer dan zijn dienstpistool en zijn kloten. Per toeval is hij aanwezig op het kerstfeestje van het bedrijf van zijn vrouw als een groep Duitse terroristen het kantoorgebouw plotseling bestormt. McClane kan op tijd wegkomen, maar heeft minder wapens en minder mankracht dan de schurken. Opgesloten in de bovenste verdiepingen van de wolkenkrabber probeert hij zichzelf en de gijzelaars weer veilig buiten te krijgen. 

Het zit McClane kortom allemaal niet mee. Zijn vrouw was al van hem vervreemd en de Duitse dieven lijken niet van plan de ongewenste agent vriendelijk buiten te zetten als ze hem eenmaal te pakken hebben. In de claustrofobische luchtschachten, liftschachten en trappenhuizen van het Nakatomi Plaza moet hij dan ook snel met een plan komen. Zijn enige steun vindt hij bij agent Al Powell, die hem vanaf de grond van goede raad voorziet.

Juist omdat McClane een man van vlees en bloed is, met zwaktes en angsten, is hij een veel betere en meer realistische protagonist. De cynische agent gromt en tiert steeds een beetje meer na elk gevecht. In tegenstelling tot bij de wandelende spierballen uit de actiefilms die toen gebruikelijk waren, vraag je je bij McClane ook echt af of hij het wel gaat redden. Het enige dat uit die foute films is overgebleven bij Die Hard, is waarschijnlijk het arsenaal aan one-liners. Van McClanes bijdehante grapjes tot het iconische 'Yippee-ki-yay motherfucker'. 

Maar ook Willis' tegenspeler is indrukwekkend. De manier waarop Alan Rickman hier gestalte geeft aan de schurk Hans Gruber zou uitgroeien tot een blauwdruk voor vele boeven na hem. Hij is charmant, slim, en heel diep van binnen hoop je daarom misschien wel dat hij met zijn streken zal wegkomen. Aan niets is te merken dat dit de allereerste rol was van Engelsman Rickman in een bioscoopfilm. Met zijn ronkende stem en charisma is hij de perfecte boef voor elke situatie. 

Bruce Willis was eind jaren '80 al bijna net zo onbemind. Hij kreeg de rol ook pas nadat praktisch elke grote ster had bedankt voor de eer. Willis was op dat moment nog bezig met de sitcom Moonlighting, en kon daarom alleen in de avonduren naar de set komen. Dat is ook waarom Die Hard zich 's nachts afspeelt. McTiernan zag de charme en humor van Willis wel zitten en benutte die optimaal om van hem een ongewone actiester te maken. Een kunstje dat Willis daarna nog vaak geprobeerd heeft te evenaren, maar nooit heeft overtroffen. 

Het succes van Die Hard zorgde vlak na de release dan ook voor de komst van een heus subgenre. Plots schoten de films waarin een man op een afgesloten locatie de held uit moet hangen als paddenstoelen uit de grond. The Rock, Die Hard op Alcatraz. Under Siege, Die Hard op een boot. Speed, Die Hard in een bus. Die laatste is waarschijnlijk nog de meest succesvolle copycat. Niet geheel toevallig zat onze eigen Jan de Bont daar in de regiestoel. Bij Die Hard was hij als cameraman verantwoordelijk voor de prachtige beeldvoering. 

Ook volgden er onvermijdbare sequels, waarin McClane een steeds groter object moet zijn te beschermen. Eerst nog een toren, later een vliegveld, dan een stad en uiteindelijk het hele land. Maar met zijn haren, verloor Willis ook zijn geloofwaardigheid als actieheld. Die Hard 2 en met name 3 waren nog goed te pruimen, maar de delen 4 en vooral 5 zijn een regelrechte belediging voor de franchise. De John McClane uit het origineel zou gegarandeerd gehakt maken van de stuntelende PG13-opa uit de laatste aflevering.  

Noem het een urban-western, een bikkelharde kerstfilm of de meest revolutionaire actiefilm van de laatste decennia. Hoe je het ook wendt of keert: Die Hard is een niet te missen klassieker waarin iedereen voor en achter de camera boven zichzelf uitstijgt. Het mag dan 'maar' een simpele actiefilm zijn, maar dan wel de beste simpele actiefilm aller tijden. 

Trailer