Fijne Filmklassieker: The Fellowship of the Ring

Geplaatst:

Beoordeling:

door Elise van Dam

Negentien jaar geleden begon Peter Jackson met de verwezenlijking van wat zijn carrière zou gaan definiëren. Het verfilmen van één van de beroemdste trilogieën uit de Engelse literatuur: J.R.R. Tolkiens fantasy-epos The Lord of the Rings. Deze maand is het vijftien jaar geleden dat de eerste film in de bioscoop verscheen en daarom kijkt Elise van Dam in december terug op één van de meest ambitieuze filmtrilogieën uit de geschiedenis. Beginnend met waar het begon: The Fellowship of the Ring.

Ik herinner me nog goed dat ik The Fellowship of the Ring voor het eerst zag in de bioscoop. Dat was met mijn zus. Van tevoren aten we bij het restaurant van een winkelketen die tegenwoordig niet meer bestaat. Ik herinner me hoe overweldigend het was. Nog nooit had ik een film van zo’n omvang gezien, die me zo meenam naar een onbekende wereld en zich onuitwisbaar op mijn net- en trommelvlies etste. Het gevecht tussen Gandalf en Saruman, de eerste blik op Rivendel, de krioelende menigte orks in Moria, het kraken van de pijl en boog van de Uruk-Hai leider. Ik zou ‘m nog drie keer in de bioscoop zien. Telkens opnieuw betoverd.

Ik herinner me dat ik de boeken las (ik was bezig in het tweede deel toen de eerste film uitkwam). Dat de uitgave die ik las altijd openviel op pagina 728 en dat daar stond: “‘Uitstekend’, zei Sam somber. ‘Maar ik ga eerst.’” Dat boek was van mijn ouders. Toen we voor de zoveelste keer lid werden van een boekenclub die tegenwoordig niet meer bestaat mocht ik mijn eigen In de Ban van de Ring in de winkel kiezen als welkomstgeschenk. Ik pakte er één van de stapel en liet hem willekeurig openvallen. Pagina 728. Uitstekend, dacht ik en liep naar de kassa.

Ik herinner me dat mijn beste vriendin de soundtrack van Howard Shore op een cd’tje brandde en dat ik die ontelbaar vaak geluisterd heb. (Ik heb het cd’tje nog steeds en hij klinkt na al die jaren serieus vervormd.) Ik herinner me dat de film uitkwam op VHS en DVD. Dat we in Veenendaal de winkel bezochten waar mijn broer toen werkte. Een filiaal van een muziekwinkelketen die tegenwoordig niet meer bestaat. Dat ik daar van mijn eigen zakgeld de VHS kocht. Hoe blij ik daarmee was.

The Fellowship of the Ring (en eigenlijk de volledige LOTR-trilogie) is voor mij verbonden aan al die herinneringen. Aan mijn veertienjarige zelf die amper een handvol films had gezien en compleet sprakeloos de bioscoop verliet. In de opeenvolgende jaren zou mijn filmkennis en -smaak zich verder ontwikkelen, ontdekte ik filmmakers als Stanley Kubrick, Andrej Tarkovski. Maar de LOTR-films herinneren mij er nog altijd aan dat die kinderlijke vervoering niet iets is om op neer te kijken.

Wat Peter Jackson heeft neergezet met zijn trilogie is, of je er nu van houdt of niet, razend knap. Ik kan me niet voorstellen dat er een betere verfilming gemaakt had kunnen worden van de boeken van Tolkien. Dankzij de onberispelijke casting (laten we wel wezen: Ian McKellen is Gandalf), de adembenemende Nieuw-Zeelandse landschappen en de ingenieuze wijze waarop Jackson, die samen met zijn vrouw Fran Walsh en Philippa Boyens de scenario’s schreef, vooral in de latere twee delen de verschillende verhaallijnen verweefde en spiegelde.

The Fellowship of the Ring is van de drie films de lichtste van toon. Het is de film die ons introduceert in de wereld van hobbits, elven en tovenaars. Er is veel ruimte voor humor en momenten van rust die ons kans bieden deze wereld in ons op te nemen. The Fellowship of the Ring kent niet één grote climax waar naartoe gewerkt wordt, maar Jackson maakt ook niet de fout die zoveel hedendaagse grote films teistert, waarbij vanaf minuut één de gaspedaal ingetrapt wordt en niet meer losgelaten.

Dat deze en de andere twee films zo goed werken is juist te danken aan die kalme momenten. Waarin gewacht wordt (op Gandalf die de weg kwijt is in Moria) of uitgerust (vlak voor het overvliegen van de vogelspionnen uit Isengard). Momenten waarin de personages ruimte krijgen vorm en karakter te krijgen, zodat we in ze gaan geloven en om ze geven.

Want hoe episch ook, daar begint en eindigt het uiteindelijk mee. Dat Elijah Wood de rest van zijn leven Frodo zal zijn voor velen is voor hem wellicht een last, maar het is de kern van het succes van de LOTR-films. Een succes waar The Fellowship of the Ring de basis voor legde.

Trailer