Fijne Filmklassieker: The Great Dictator

Beoordeling:

Geplaatst: door Isabeau van Halm

The Great Dictator is de meest succesvolle film van Charles 'Charlie' Chaplin, met aan het einde een gedenkwaardige speech die 75 jaar na dato nog steeds relevant is. Luister maar eens naar Paolo Nutini’s Iron Sky.

Een Joodse barbier (Charlie Chaplin) lijdt aan geheugenverlies nadat hij tijdens de Eerste Wereldoorlog is neergestort met een vliegtuig. Twintig jaar later is het land Tomania overgenomen door dictator Adenoid Hynkel (eveneens Chaplin), die het Joodse volk tiranniseert. De barbier weet niet wat er aan de hand is in het land en heeft een confrontatie met een knokploeg van Hynkel.

Hij wordt gered door zijn oude vriend Schulz (Reginald Gardiner), die ook bij hem in het vliegtuig zat. Even lijkt alles goed te komen, tot zowel Schulz als de barbier opgepakt worden. Ze weten te ontsnappen in militaire uniformen. De barbier lijkt echter sterk op Hynkel, en de twee worden verwisseld. Hynkel wordt gevangen genomen, terwijl de barbier de nieuwe Fuhrer is.

The Great Dictator bespot de leiders van het Nazisme. Adenoid Hynkel is een parodie op Hitler, zijn hulpjes Garbitsch en Herring stellen Goebels en Göring voor. Ook Mussolini wordt te grazen genomen, hij verschijnt als Napaloni (Jack Oakie), de leider van Bacteria.

Om Hitler goed na te kunnen doen bestudeerde Chaplin veel beeldmateriaal van de dictator. Er waren veel overeenkomsten tussen hen, waar hij in de film dankbaar gebruikt van maakt. Zo hadden beide niet alleen dezelfde snor en donkere haren, maar waren ze bijna even oud (Chaplin is vier dagen eerder geboren dan Hitler), waren ze ongeveer even groot en zwaar, en zijn beide opgegroeid in armoede.

Eind jaren dertig begon Chaplin met de voorbereidingen van zijn film, en in september 1939, slechts enkele dagen na het officiële begin van de Tweede Wereldoorlog, begon het filmen. Bijna zes maanden later zaten de opnames erop. Niet alleen is het de eerste film waarin Chaplin praat, het is ook een van de eerste parodieën op Hitler. Slechts negen maanden eerder kwam de korte film You Nazty Spy! van The Three Stooges uit, wat de eerste was. Chaplin wilde met zijn film het steeds grotere geweld en onderdrukking van de Joden door de Nazi’s laten zien.

Om de film te kunnen maken, zette Chaplin zowel zijn carrière als zijn geld (hij financierde het zelf) op het spel. Hij was vooral bekend vanwege zijn stille films met melancholische humor, The Great Dictator ging een compleet andere richting op. Ter vergelijking: dat zou hetzelfde zijn als Mr. Bean nu een politiek geladen film zou maken. Een risico dus.

Chaplin probeerde een politiek statement te maken en sociale invloed uit te oefenen. Dit terwijl de grote filmstudio’s zich afzijdig hielden van de politiek. Ze waren vastbesloten om niet op het witte doek te laten zien wat zij van de kwestie vonden. Het was ondenkbaar dat ze hun films zouden gebruiken om publiek te overtuigen een mening over Hitler te vormen.

Dat de studio’s zich zo afzijdig hielden is des te opvallender als je bedenkt dat een groot deel van hen zijn opgericht door mensen met een Joodse achtergrond. De Warner Brothers hadden een Joodse ouder, en enkele van de oprichters van Universal Studio’s, 20th Century Fox, Paramount Pictures en Metro-Goldwyn-Mayer waren Joods.

Tijdens het maken van The Great Dictator was het nog onzeker of de film goed ontvangen zou worden. Er was nog geen oorlog met Duitsland, en landen als Engeland wilden Hitler niet provoceren. Dit stopte (Engelsman) Chaplin niet om de film te maken. Toen de film bijna uitkwam, en de oorlog uitbrak, veranderde de mentaliteit. Het kon gebruikt worden als propaganda tegen Hitler, en de film kon niet snel genoeg klaar zijn. 

Aanvankelijk had scenarist/regisseur Chaplin een ander einde voor zijn film bedacht. Tot slot van The Great Dictator houd hij uiteindelijk een van de beroemdste en beste toespraken uit de (film)geschiedenis. In een pleidooi voor vrede en vrijheid, roept hij in de laatste ogenblikken op om hoop voor de toekomst.

In een monoloog van vijf minuten stapt hij uit zijn rol en kijkt recht in de camera, terwijl hij zijn beroemde woorden spreekt. “To those who can hear me, I say - do not despair. The misery that is now upon us is but the passing of greed - the bitterness of men who fear the way of human progress. The hate of men will pass, and dictators die, and the power they took from the people will return to the people. And so long as men die, liberty will never perish.”

The Great Dictator is gevuld met briljante slapstick, en Chaplin’s overdreven persiflage van Hitler, die de hele film in een nep-Duits taaltje brabbelt, is onbetaalbaar. Daarnaast is de film tegelijk een stuk geschiedenis, die er ook in de toekomst nog toe zal doen. Al zou Chaplin in zijn in 1964 verschenen autobiografie wel verklaren dat als hij had geweten wat voor verschrikkelijke daden de nazi's zouden uithalen tijdens WOII, hij deze komedie nooit had gemaakt.

Trailer