Fijne Filmklassieker: Life of Brian

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

75 wordt-ie dit weekend, de legendarische Terry Gilliam. Verantwoordelijk voor een paar van de mooiste en meest fantasierijke films van de laatste decennia. De roemruchte regisseur begon zijn carrière natuurlijk bij de komische zwaargewichten van Monty Python, waar hij de enige Amerikaan was tussen vijf Engelsmannen. Ter ere van zijn verjaardag op 22 november kijken we terug op het meest controversiële werk van de grapjassen. 

Bij Monty Python's Flying Circus was Gilliam vooral verantwoordelijk voor de bizarre animaties, die het cement vormden tussen de bakstenen van de sketches. Samen met Terry Jones stond hij vervolgens achter de camera tijdens hun eerste grote film, The Holy Grail. Zowel die film als The Life of Brian genieten vandaag de dag een bijna mythische status als twee van de grappigste ooit gemaakt. Welke je als eerst ziet bepaalt waarschijnlijk welke je favoriet is. The Holy Grail is misschien grappiger, The Life of Brian een stuk samenhangender en scherper.

Lees ook onze bespreking van Gilliams Brazil

In The Life of Brian volgen we de belevenissen van Biran Cohen (Graham Chapman) die naast het geboortestalletje van Jezus Christus ter aarde komt. Daardoor wordt hij door sommige mensen per ongeluk voor de Messias aangezien. Eenmaal volwassen sluit hij zich aan bij de verzetsbeweging The People's Front of Judea, die aanslagen pleegt op de Romeinse bezetter. Tot zijn eigen grote frustratie wordt alles dat Brian doet onmiddellijk als wonder bestempeld. Hij verliest zijn schoen? Dan gaat iedereen voortaan op één blote voet over straat. 

Hoewel dat plot zich natuurlijk leent voor ferme kritiek op het (christelijk) geloof, zijn het vooral andere onderwerpen waar de Pythons hun pijlen op richten. Natuurlijk wordt er gelachen om de kritiekloze volgelingen van de Messias en de verheerlijking van al zijn doen en laten, maar dat speelt maar een rol op de achtergrond.

Met de inefficiëntie van organisaties wordt bijvoorbeeld veel meer de spot gedreven. Wat moet er gedaan worden om Brian te redden? Daar moet natuurlijk over gestemd worden. Maar niet voordat er gestemd is of er gestemd moet worden. Bovendien snijden de Pythons hier het destijds nog zeer gevoelige onderwerp van transseksualiteit aan, met een Joodse man die voortaan door het leven wenst te gaan als Loretta. Met alle gevolgen van dien.

Het knapste aan Life of Brian is misschien wel dat intelligente, gewaagde en scherpe humor afgewisseld wordt met kinderachtige grappen. En dat zonder dat één van die twee gaat overheersen. In wat waarschijnlijk de grappigste scène van de hele film is, moet een aantal Romeinse soldaten proberen hun lach in te houden wanneer hun leider het heeft over zijn goede vriend Biggus Diccus. Platter wordt het niet. Of wat te denken van de moeder van Brian, die in alles dat haar zoon doet of zegt een seksuele verwijzing ziet? Met haar uitspraak 'He's not the Messiah, he's a very naughty boy' als hoogtepunt.

De controverse na het uitkomen van de film was niet van de lucht. Overal in Engeland en ver daarbuiten riepen gelovigen elkaar op om vooral niet naar  Life of Brian te gaan kijken. Het zou godslastering in zijn meest pure vorm zijn. Op tal van plekken werd de film verboden, in Italië zelfs tot 1990 aan toe. Ook in Noorwegen werd de film een tijdje niet vertoond. Voor de Zweden reden om Life of Brian aan te prijzen als de film die zó grappig was dat de Noren hem hadden verboden. De makers grapten dat door hun film alle christenen het voor het eerst in tweeduizend jaar allemaal met elkaar eens waren. 

Wat dat betreft is er in de afgelopen 35 jaar veel veranderd. Het is nu nauwelijks voor te stellen dat zóveel christenen aanstoot namen aan de film. De naam 'Jezus' wordt in Life of Brian bijvoorbeeld geen enkele keer genoemd en zó hard is de film nu ook weer niet. Het zegt ook wel wat over hoe de rol die de kerk in het dagelijks leven speelt in de laatste decennia is afgenomen. Desondanks zou het volgens mede-regisseur Terry Jones onmogelijk zijn om de film anno 2015 te maken. Daarvoor zijn de overgebleven gelovigen te fanatiek. Hij vreest dat de makers van zo'n nieuwe film niet veilig zouden zijn. 

Lees ook onze bespreking van Gilliams Fear and Loathing in Las Vegas

In alles is te zien dat de Pythons tijdens het maken van Life of Brian op het toppen van hun kunnen zijn. Zelf zien de leden dit ook als het best werk in hun hele oeuvre. De humor is briljant, het verhaal stáát en bovendien hebben de heren voor het eerst de beschikking over voldoende geld om sets te laten bouwen en figuranten in te huren. Voor dat laatste was overigens wel de hulp nodig van Beatle George Harrison. Als groot fan Monty Python financierde hij de film met zijn eigen huis als onderpand. De reden? Hij wilde de film gewoon dolgraag zien. Eric Idle zou later opmerken dat het de hoogste prijs is die ooit betaald is voor een filmkaartje.

Diezelfde Eric Idle sluit de film briljant af met het inmiddels wereldberoemde 'Always Look on the Bright Side of Life'. Een nummer dat hij, hangend aan het kruis, zingt voor de eveneens gekruisigde Brian. Omdat zijn kameraden het niet eens konden worden over een reddingsplan, besluit het People's Front of Judea Brian niet te helpen, maar alleen een afscheidsgroet aan hem te brengen. Satire in zijn meest scherpe en hilarische vorm. Net zoals de rest van de film.

Trailer