Fijne Filmklassieker: A Nightmare on Elm Street

Beoordeling:

Geplaatst: door Tom van Steensel

Als we kijken naar de films van de onlangs overleden Wes Craven komen er uiteraard twee titels in aanmerking als (genre)klassieker. Zowel A Nightmare on Elm Street als Scream behoorden tot de meest innovatieve horrorfilms van hun decennium. En hoewel Craven een soort van mentor werd voor Kevin Williamson - de Scream-scenarist beschreef sommige scènes in het script voor de sequel met enkel "this is where Wes makes it scary" - is Nightmare On Elm Street helemaal zijn eigen creatie. En zo was hij zelf verantwoordelijk voor het personage dat halverwege de jaren tachtig het in slaap gevallen slasher-genre wakker schudde.

Freddy Krueger was het medicijn tegen Michael Myers (Halloween) en Jason Voorhees (Friday the 13th); zwijgzame killers met weinig persoonlijkheid die hun slachtoffers maar zo snel mogelijk aan hun mes wilden rijgen. Krueger speelt liever eerst een kat-en-muis spelletje, geïnjecteerd met een flinke dosis morbide humor. Later in de sequels zou hij nog meer de angsten en obsessies van zijn jonge doelwitten uitbuiten om ze de stuipen op het lijf te jagen. Het grootste verschil met andere horroriconen was echter de omgeving waar dat gebeurde. Krueger rijgt je aan zijn vingermessen op juist de enige plek waar niemand je kan beschermen: sterf in je droom en je sterft in het echt.

Craven was altijd al gefascineerd door de connectie tussen slapen en sterven, maar had zelfs later als wannabe filmmaker nooit de ambitie om iets te doen in het horrorgenre. Na zijn eerste stappen in het genre verwerkte hij die ervaring uit zijn jeugd in zijn script voor A Nightmare on Elm Street. Het idee van een boeman die je vermoordt in je slaap bedacht hij aan de hand van een serie artikelen over Aziatische jongeren die stierven tijdens hun nachtmerries.

In het script voor de originele Nightmare zijn het vier Amerikaanse tieners die slecht slapen. Amanda Wyss is een beetje de Janet Leigh van de film. Ze lijkt het hoofdpersonage te worden, maar is de eerste die - in de onvergetelijke plafond-scene - het loodje legt. Craven zou dezelfde truc nogmaals herhalen met Drew Barrymore in Scream. Haar door seks geobsedeerde vriend (Jsu Garcia) krijgt de moord in de schoenen geschoven. En dus is het uiteindelijk aan de meer onschuldige Nancy (Heather Langenkamp) en haar vriend (een debuterende Johnny Depp die toen alleen nog ambities had als muzikant) om te achterhalen wat er allemaal echt aan de hand is.

De ouders - die volgens de genre-regels de bevindingen van hun kinderen uiteraard niet willen geloven - hebben ook zo hun eigen demonen. Droomstalker Freddy Krueger blijkt namelijk een kindermoordenaar die door een administratief foutje zijn straf ontliep. En daarop besloten de bewoners van Elm Street het recht in eigen handen te nemen en hem levend te verbranden in de stookruimte van de school waar hij ooit conciërge was. De ouders van Nancy (haar door John Saxon gespeelde vader is zelfs de lokale politiechef - net als Donald Pleasence in Halloween mag hij als veteraan de genrefilm wat credibility geven) zijn zo uiteindelijk zelf schuldig zijn aan de nieuwe nachtmerrie die is onstaan.

Het fictionele plaatsje in Ohio waar de film zich afspeelt lijkt op het eerste gezicht de ideale buitenwijk. Kijken we iets verder dan zien we dat we de afschuwelijke voorgeschiedenis waarvan de lagen beetje bij beetje worden afgepeld. De droomcènes zijn het sterkste punt van de film. Craven laat de droomwereld en de echte wereld constant in elkaar overvloeien met subtiele hints naar de twist die later volgt in het ziekenhuis. Ook de geografie is net als in echte dromen constant aan het veranderen. Daardoor waant de kijker zich regelmatig in het ongewisse. En toch verdwaal je nooit lang genoeg om echt helemaal in verwarring te raken.

Onder het motto "how sweet, fresh meat" werden - waar het eerste deel nog een opbouw kent en Freddy weinig slachtoffers maakt - in de vervolgfilms meer en meer personages geïntroduceerd puur als kanonnenvoer. Met daarbij het liefst zo groots mogelijk uitgewerkte droom set-pieces, want die konden inmiddels best betaald worden. Het begon - tot afgrijzen van Wes Craven zelf - steeds meer te draaien om de sets en one-liners. Hier is de humor gelukkig nog grotendeels sinister. Zonder verwijzingen naar oude Nintendo-reclames. Al hebben wij stiekem wel nog altijd een zwak voor het latere "welcome to prime time bitch", maar dit ligt ook aan het charisma van de acteur die de one-liners mag afleveren.

Het casten van de klassiek geschoolde Robert Englund als Freddy - en niet de doorsnee stuntman die men eerst op het oog had - bleek namelijk een meesterzet. Englund deed voorafgaand aan de film ook veel Shakespeare op het toneel en heeft zichtbaar plezier in de rol. De kindermoordenaar is inmiddels het personage waar hij met acht optredens (plus tv-serie) onlosmakelijk aan is verbonden. En dat terwijl Englund in het dagelijks leven altijd vriendelijk en aanspreekbaar is: overal te vinden op horrorconventies en nooit zul je fans die hem ontmoet hebben een kwaad woord over hem horen spreken.

De fysieke verschijning van Freddy - zijn sweater kreeg opzettelijk vloekende kleuren - komt rechtstreeks uit het script van Craven. Toch is het Englund die hem echt tot leven brengt - zelfs onder de gezichts- prothese die dienst doet als het bijna verplichte "masker" van de killer. Zijn manier van bewegen doet denken aan Klaus Kinski in Werner Herzogs Nosferatu, waar Englund een groot fan van is. De slang-achtige tongbewegingen zijn van Englund zelf, volledig in stijl met het latere telefoontje waarbij Freddy de dood van Depps personage er bij Nancy nog eens inwrijft, inclusief de bekende one-liner ("I am your boyfriend now") die de actrice nog steeds vaak van mannelijke fans te horen krijgt.

Van de sequels zijn er twee nog het kijken waard. En niet geheel ontoevallig zijn dat de overige twee delen waar Craven bij betrokken was. De regisseur sloeg het eerste vervolg af vanwege het slechte script en werkte vervolgens weer zelf (samen met o.a. Shawshank Redemption-maker Frank Darabont) aan het scenario voor deel drie. De film werd het debuut van Patricia Arquette (Boyhood) en ook een jonge Laurence Fishburne (The Matrix) is te zien. Bovendien bevat hij een van de meest klassieke Freddy-kills: Krueger trekt bij iemand de aderen uit het lijf om hem daaraan als een marionet richting het dak te laten paraderen, waarbij hij hem in de echte wereld van een gebouw af laat springen.

Nightmare 3 was wel het einde van enge Freddy en het begin van grappige Freddy. Deel zeven moest daarom weer meer de horrorkant op, maar zit als sequel ook een beetje in de Gremlins-hoek. Hij steekt de draak met het feit dat Freddy inmiddels is ingeburgerd als popcultuur fenomeen. New Nightmare speelt zich af in de "echte" wereld waarin de cast en crew van de film(s) achtervolgd worden door hun creatie en het zoontje van Heather Langenkamp - die zichzelf speelt - last krijgt van afschuwelijke nachtmerries. Met die zelfbewuste invalshoek nam Craven al een voorsprong op Scream. Hier zijn het alleen filmmakers in plaats van tieners die terecht komen in het type horrorfilm waar ze alles vanaf weten.

Onlangs schreven we al dat New Line plannen heeft voor een nieuwe Elm Street-film. De laatste versie was de reboot uit 2010 met Rooney Mara (The Girl with the Dragon Tattoo) als Nancy. Jackie Earle Haley (Little Children) nam destijds de rol van Krueger over van Englund - de eerste keer dat iemand anders het personage vertolkte. Wanneer en met wie deze volgende incarnatie de bios zal bereiken is nog afwachten, maar aangezien de serie al sinds de jaren tachtig een enorme cash cow is voor New Line zal de studio ongetwijfeld blijven dromen van eenzelfde soort succes dat Wes Craven ze destijds bezorgde.

Trailer