Fijne Filmklassieker: Notorious

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

De atoombommen op Hiroshima en Nagasaki waren amper gevallen toen Notorious precies zeventig jaar geleden in de zalen verscheen. Een film over een klein groepje rijke Nazi's dat boze plannen heeft met een voorraad uranium. Regisseur Alfred Hitchcock was dus niet alleen een meester in het opbouwen van spanning, hij wist ook als geen ander actuele thema's in zijn films te verwerken. In 1940 was hij bijvoorbeeld ook al de eerste geweest die überhaupt een film over de Tweede Wereldoorlog had gemaakt.

Het gitzwarte sprookje Notorious is niet alleen een van de meest geliefde films van de regisseur, maar was ook voor hem zelf een belangrijke mijlpaal. Sinds zijn komst naar de VS werd hij namelijk gedwongen naar de pijpen te dansen van de invloedrijke producent David O. Selznick, die de laatste hand had in al zijn films. De twee konden het daarom totaal niet met elkaar vinden. Hitch ging hoe langer hoe meer zijn eigen weg totdat O. Selznick hem aan een andere studio verkocht. Notorious is op papier de laatste film die ze samen maakten, maar in de praktijk is dit een van de eerste pure Amerikaanse Hitchcocks. Zet de ingetogen, onderkoelde stijl van deze film maar eens af tegen het theatrale Rebecca, waar O. Selznick zich nog veel actiever tegenaan bemoeide, en je ziet het verschil. Ook in de casting kreeg Hitch zijn zin. O. Selznick wilde Vivian Leigh en Joseph Cotten, maar het werden Ingrid Bergman (Casablanca) en Cary Grant (North by Northwest). 

Bergman speelt Alicia Huberman, de beruchte dochter van een Nazi-sympathisant die zich te pletter zuipt en aanpapt met alle mannen die ze tegenkomt. Dus ook met T.R. Devlin (Cary Grant), een agent van de CIA die Huberman wil betrekken in een spionageplan. Hij wil namelijk dat ze infiltreert in een groep oude vrienden van haar vader die zich hebben verscholen in Brazilië. Daarvoor moet ze aanpappen met ene Alex Sebastian (Claude Rains), een oude snoeperd die altijd een oogje op haar heeft gehad. 

Lees ook onze bespreking van Hitchcock's Psycho

Wat volgt is een razendspannend thriller, verpakt in een romantisch drama. Huberman valt namelijk als een blok voor Devlin, maar hij reageert amper op haar avances. Hij is veel meer geïnteresseerd in het ontmaskeren van de Nazi's. Sebastian is op zijn beurt stapelverliefd op Huberman, die als onderdeel van haar plan al snel met hem trouwt en bij hem intrekt. Zo ontstaat er een driehoeksrelatie waarin alle hoofdrolspelers elkaar constant voor de gek houden. En dan moet Huberman er ook nog voor zorgen dat niemand in haar nieuwe omgeving haar intenties ontdekt.

De verhoudingen zorgen ervoor dat het bij momenten makkelijker sympathiseren is met slechterik Sebastian dan met Devlin. En dat terwijl die eerste toch écht een Nazi is. Maar zijn gevoelens voor Huberman zijn oprecht en hij doet er alles aan het haar naar de zin te maken. Devlin gebruikt haar alleen als seksueel lokaas voor zijn eigen gewin, zo lijkt het althans. Het was daarnaast behoorlijk gewaagd van Hitchcock om zo vlak na de oorlog een overheidsagent te laten neerzetten als een onderkoelde chanteur.

Om er achter te komen wat de Nazi's precies van plan zijn, moet Huberman een kijkje nemen in de geheimzinnige wijnkelder van haar man. Daarvoor heeft ze echter wel de sleutel tot de kelder nodig. Hitchcock weet elke druppel spanning te persen uit zowel het stelen van die sleutel als de scène in de kelder. Zeker omdat je als kijker steeds nét een stapje voorloopt op de personages. Je zou daarom soms bijna naar het scherm schreeuwen dat Grant en Bergman weg moeten komen of voorzichtig moeten zijn.

De rol van drank in de afwikkeling van de plot is bovendien een interessante. Dat begint natuurlijk al met Alicia als zuipschuit. Vervolgens zit het uraniam van de Nazi's verstopt in wijnflessen. En wanneer Sebastian en zijn knettergekke moeder daarna proberen om Alicia te vermoorden, doen ze dat door haar koffie te vergiftigen. Elk nieuw drankje is een stap gevaarlijker. Of Hitchcock daar ook echt wat mee wilde zeggen is natuurlijk maar de vraag. Het lijkt er echter op alsof het voor de regisseur een manier is om duidelijk te maken dat elke soort drank op zijn eigen manier dodelijk kan zijn. 

Lees ook onze bespreking van Hitchcock's Vertigo

Ook op technisch vlak is dit één van de beste films die Hitch heeft gemaakt. Neem alleen al de scène waarin we te zien krijgen dat het Huberman is gelukt de sleutel tot de kelder te stelen. Dat shot begint wijds op de bovenverdieping en zoomt vervolgens langzaam in naar beneden, naar de hand van Huberman waarin de sleutel verstopt zit. Op een ander moment brengt de regisseur een kop koffie pontificaal in beeld, zelfs nog vóór zijn acteurs. Dat om duidelijk te maken dat er wat niet deugt aan de inhoud van het kopje. En dat Alicia dat ook begint door te krijgen. De manier waarop haar duizeligheid in beeld wordt gebracht is daarna ook bijzonder mooi.

Het is niet moeilijk om te zien waarom Hitchcock zo graag met Bergman werkte en zij de maatstaf werd voor al zijn leading ladies. Tegelijk was het voor een actrice met haar brave imago heel wat om de rol van de zuipende, seksueel actieve Alicia aan te nemen. Maar ze speelt de transformatie van outcast tot dame in nood compleet geloofwaardig, zonder ook maar een moment opzichtig op de emoties van het publiek te willen inspelen. Ook voor Cary Grant moet de rol van koude CIA-agent wat ongemakkelijk hebben aangevoeld, maar hij is hier even charmant als altijd. Claude Rains zet intussen de meest sympathieke slechterik in heel Hitchcock's oeuvre neer. Je hoopt tegen het einde écht dat het goed met hem afloopt.

Notorious is een van de allermooiste en meest essentiele films op het imposante palmares van Alfred Hitchcock. Een moderne hervertelling van het sprookje van Blauwbaard waarin alle belangrijke personages op een prachtige manier tot leven komen. Ook na 70 jaar krijgt Notorious je nog op het puntje van je stoel.  

Trailer