Fijne Filmklassieker: The Return of the King

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

Negentien jaar geleden begon Peter Jackson met de verwezenlijking van wat zijn carrière zou gaan definiëren. Het verfilmen van één van de beroemdste trilogieën uit de Engelse literatuur: J.R.R. Tolkiens fantasy-epos The Lord of the Rings. Deze maand is het vijftien jaar geleden dat de eerste film in de bioscoop verscheen en daarom kijkt Elise van Dam in december terug op één van de meest ambitieuze filmtrilogieën uit de geschiedenis. Met vandaag het laatste deel: The Return of the King.

The Return is the King is persoonlijk mijn minst favoriete film van de trilogie. Een duidelijk manco van het slotstuk van is het manco dat ook de boeken van Tolkien parten speelt: het einde. Of eigenlijk: de eindes. Waar Jackson in vrijwel zijn hele adaptatie, geholpen uiteraard door coscenaristen Fran Walsh en Philippa Boyens, scherpe en vaak juiste keuzes maakte in het schrappen en schaven in het verhaal, daar blijft hij hier trouw aan het boek, ten koste van de balans van de film.

Lees hier de recensie van Elise van The Fellowship of the Ring, het eerste deel uit de trilogie

Sowieso is The Return of the King qua ritme en opbouw onevenwichtiger dan de voorgaande delen. Er is minder tijd voor rustmomenten, voor de tussenmomenten waarin we echt samen zijn met de personages. En dat terwijl misschien wel de grootste karakterontwikkeling zich in deze film voltrekt.

Aragorn laat in dit deel definitief de eigengereide strider in zich achter en eindigt als de nieuwe koning van Gondor. En hoewel we hem wel naar die rol toe zien groeien door de delen heen, voelt zijn speech bij de kroning toch een tikje geforceerd.

Waar het tweede deel - op wat pratende bomen na - werd gedomineerd door mensen, daar kent het laatste deel van de trilogie weer een stuk meer fantastische elementen. Zoals het vervloekte dodenleger dat door Aragorn wordt opgeroepen aan zijn zijde te vechten en de reusachtige spin Shelob waar Gollum de nietsvermoedende Sam en Frodo heen leidt, scènes die Peter Jackson duidelijk liggen en hier en daar kan hij het zelfs niet laten een vleugje horror toe te voegen.

Wat ik altijd als een van de sterke kanten van The Lord of the Rings heb beschouwd, is dat Tolkien geen totaal nieuwe wereld schiep, maar een alternatieve geschiedenis van onze wereld (of eigenlijk Europa), waar je met wat fantasie de huidige tijd in kunt plaatsen.

Lees hier de recensie van Elise van The Two Towers, het tweede deel uit de trilogie

Immers, aan het einde van de trilogie verlaten de elven Middle-earth en neemt Galadriel afscheid met de woorden: "The time has come for the dominion of men." De dwergen trekken zich diep terug in de bergen (en sterven wegens hun gebrek aan vrouwen langzaam uit) en in The Fellowship of the Ring zegt Gandalf al dat de wereld gewoon zijn gang gaat, "scarcely aware of the existence of hobbits." En vice versa.

De eerste twee films houden die illusie van de alternatieve geschiedenis in stand met locaties en personages die herkenbaar en aards aanvoelen. In The Return of the King wordt dat een beetje doorbroken. De locaties staan verder van onze wereld af; Frodo en Sam trekken Mordor in, het duistere land waar Sauron als lidloos oog in zijn toren huist en Mount Doom z'n vuur spuwt.

Gandalf en Pippin zijn ondertussen vertrokken naar de witte stad Minas Tirith waar een grootse veldslag uitbarst, inclusief trollen, Mûmakil (groot uitgevallen olifanten met enorme slagtanden) en de Nazgûl, die inmiddels hun zwarte paarden hebben ingeruild voor draakachtige, vliegende beesten.

Dat alles heeft tot gevolg dat in dit laatste deel van de trilogie de balans wat meer doorzakt naar CGI. Waar in de slag om Helm's Deep in The Two Towers de CGI nog vooral fungeerde om het beeld tot de randen in te vullen, maar het grootste deel van de primaire handelingen fysiek gebeurde tussen acteurs en figuranten, daar is dat in The Return of the King anders. En ondanks dat die CGI baanbrekend was en ook vandaag nog grotendeels overtuigt, toch mis ik bij dit deel altijd het meer reëel voelende gevaar van de eerdere twee delen.

Maar het zijn bezwaren die in het grote geheel geen al te grote schaduw werpen. Peter Jacksons trilogie bereikte binnen een recordtijd de klassiekerstatus en dat is wat mij betreft geheel terecht. Zijn verfilming van het onverfilmbaar geachte epos van Tolkien is niet perfect, maar mijn veertienjarige zelf had zich geen betere kunnen wensen.

Heb je na de recensies van Elise zin gekregen de hele trilogie (opnieuw) te bekijken? Recent verscheen de The Middle-Earth Collection, met daarin naast de The Lord of the Rings Trilogy ook de complete The Hobbit Trilogy op Blu-ray en DVD. Zowel in een normale versie met alle zes de films als in de extended edition met zeer veel extra's. Meer informatie over The Middle-Earth Collection bij Bol.com.

Trailer