Fijne Filmklassieker: Saving Private Ryan

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Na zijn avontuur in Interstellar, mag Matt Damon in het nieuwe The Martian wederom de ruimte in. De film, die al eerder te zien was in Toronto, draait vanaf komende donderdag in de zalen. Damons carrière werd halverwege de jaren '90 gelanceerd, mede dankzij het gitzwarte Saving Private Ryan, onze Fijne Filmklassieker van deze week. Tom Hanks en Steven Spielberg, hoofdrolspeler en regisseur van diezelfde film, leggen op dit moment bovendien de laatste hand aan hun Bridge of Spies.

De opening van Saving Private Ryan is waarschijnlijk een van de bekendste en indrukwekkendste segmenten die ooit op film is gezet. Op 6 juni 1944 komen duizenden geallieerde troepen aan op de Franse stranden van Omaha Beach, waar een gezichtsloze en tot de tanden toe bewapende Duitse vijand hen opwacht. Aan boord van de kleine landingsvoertuigen zijn de Britse, Amerikaanse en Canadeese soldaten doodsbang. Ze mompelen wat, ze bidden. Zodra de klep van de boot opent, vliegen de kogels alle kanten op. De eerste rijen soldaten komen niet eens levend van hun boot af.

In het halfuur daarna gaat de horror onverminderd door. Een soldaat loopt met zijn eigen weggeblazen arm rond, iemand probeert te voorkomen dat zijn darmen uit zijn kapotgeschoten buik ontsnappen. Om de lelijkheid van al dat leed nog verder te benadrukken, filmt Spielberg in grauwe kleuren en met een schokkende camera. Hij gebruikte meer dan duizend figuranten, van wie een groot deel ook daadwerkelijk een amputatie had. De scène is zo heftig en realistisch, dat het Amerikaanse Department of Veteran Affairs na de release een speciaal telefoonnummer openstelde om veteranen te helpen die door de scène hun eigen trauma's herbeleefden. 

Lees ook ons portret van regisseur Steven Spielberg

Zet de manier waarop D-day hier in beeld komt maar eens af tegen de manier waarop dat in de eerste grote films over de Tweede Wereldoorlog gebeurde. Neem bijvoorbeeld The Longest Day, dat over exact dezelfde invasie handelt. Destijds waren alle geallieerde stoere helden, alle Duitsers laffe klootzakken en was de oorlog eerst en vooral een groot jongensavontuur. Een groter contrast bestaat niet. 

 

Maar goed, ook in Saving Private Ryan zit de invasie van Normandië er na een half uur op en moet de film verder. De eigenlijke plot moet dan nog op gang komen. Captain Miller (Tom Hanks) krijgt de leiding over een groep van zeven mannen die een zekere private James Ryan moeten zien te vinden. Omdat zijn drie broers elders in de oorlog zijn omgekomen, en het ministerie van Oorlog geen zin heeft hun moeder wéér slecht nieuws te brengen, mag hij naar huis. Het is aan Miller en zijn mannen om hem dat nieuws te vertellen.

Lees ook onze 10 redenen waarom we van Tom Hanks zijn gaan houden

Is het verantwoord om acht levens op het spel te zetten om er één te redden? Die vraag staat centraal in de rest van de film en wordt ook een paar keer hardop gesteld. De soldaten vinden een antwoord door aan te nemen dat ze het gewoon net als ieder ander tegen de Duitsers opnemen. Zij hebben daarnaast alleen nog een extra opdracht meegekregen. Hun zoektocht naar Ryan leidt de groep langs verschillende confrontaties met de Duitsers, waardoor de film een tikje fragmentarisch aanvoelt. Het waanzinnig hoge niveau van de openingsscène wordt later nooit meer gehaald.

Toch is de stempel die Saving Private Ryan op Hollywood heeft gedrukt groot. Natuurlijk is er de tv-serie Band of Brothers, die zelfs door Hanks en Spielberg gemaakt werd en vergelijkbaar realisme nastreeft. Maar kijk bijvoorbeeld ook nog eens naar het alleraardigste Edge of Tomorrow en je ziet dat de makers verschillende elementen van de landing in Normandië geleend hebben. Qua grauwheid en uitzichtloosheid heeft ook een film als Fury veel afgekeken bij Ryan.

Lees ook onze bespreking van Spielberg's Jaws

Tom Hanks is misschien de laatste acteur die je zou verwachten als stoere soldaat, maar juist door zijn natuurlijke sullligheid is hij compleet geloofwaardig als Miller, die waarschijnlijk helemaal niet aan deze oorlog had willen meedoen. Matt Damon, op het moment van zijn casting nog een grote onbekende, werd door Spielberg vooral gekozen omdat hij hem een typisch Amerikaanse kop vond hebben. Tegen de tijd dat de film uitkwam, was Damon plots een ster door Good Will Hunting. Barry Pepper, Edward Burns en Tom Sizemore zijn verder sterk in bijrollen. Ook Jeremy Davies is belangrijk als vertaler. Een man die totaal niet tegen het geweld kan en zo dient als een vertaalbuis voor het publiek. 

Saving Private Ryan is ondanks z'n wat mindere middenstuk een van de sterkste oorlogsfilms uit de recente geschiedenis. Een keihard maar eerlijk drama over gewone mannen in ongewone omstandigheden. Dat Spielberg zoveel lelijks toch zó mooi in beeld weet te brengen, onderstreept nog maar eens wat voor fenomenale regisseur de man is.

Trailer