Fijne Filmklassieker: Taxi Driver

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Racistisch, veel te gewelddadig en ronduit walgelijk. Taxi Driver werd bij de release in 1976 voor van alles en nog wat uitgemaakt. Pas vele jaren later werd de film op waarde geschat als een intrigerend portret van een getraumatiseerde man die hoe langer hoe krankzinniger wordt. Veertig jaar later stappen we nog eens in de taxi bij Travis Bickle, voor een gruwelijke rit door de verdorven straten van New York.

Robert De Niro speelt Travis Bickle, een Vietnamveteraan die aan slapeloosheid lijdt. Omdat hij 's nachts toch maar doelloos door de straten trekt, besluit hij een baantje als taxichauffeur te nemen. Door zijn nachtelijke ritjes door New York krijgt hij een steeds grotere hekel aan de mensen in de stad. De pooiers, de hoeren, de ontrouwe zakenmannen; het liefst zou hij ze allemaal uit de weg ruimen. Wanneer Bickle de mooie Betsy (Cybill Shepherd) ontmoet, lijkt hij een klein beetje te ontdooien.

Zijn boosheid is daarmee echter zeker niet verdwenen. Hij vindt een nieuw doel in zijn leven wanneer hij in contact komt met het 12-jarige hoertje Iris (Jodie Foster, destijds ook écht pas twaalf jaar oud). Vastbesloten om haar uit haar situatie te bevrijden, gaat Travis over op gruwelijk geweld. De eerste die het moet ontgelden is haar pooier, de stoere Sport (Harvey Keitel). Maar niet voordat hij zich voor de spiegel moed heeft ingepraat tijdens de beroemd geworden "Are you talking to me?"-scène.

Taxi Driver is daarmee een volledig subjectieve film. We krijgen alles enkel te zien zoals het door de ogen van Bickle beleefd wordt. En laat Travis Bickle nou één van de minst likeable protagonisten in de hele filmgeschiedenis zijn. Behalve zijn obsessieve en gewelddadige gedrag is de man ook nog één grote contradictie. Hij prevelt tegen iedereen die het horen wil dat hij een hekel heeft aan low-lives. Maar ondertussen bezoekt hij bijna dagelijks pornobioscopen, verzorgt hij zichzelf slecht en liegt hij tegen iedereen om hem heen. Je zou zo snel mogelijk uit de taxi willen stappen als Bickle je chauffeur is. 

Maar toch dwingt Scorsese je om enig begrip voor hem te hebben. Hij is een man zonder vrienden die bovendien getraumatiseerd is door de oorlog in Vietnam. Bickle is op zoek naar zijn plek en krijgt die maar niet gevonden. Hij voelt zich superieur tegenover de pooiers die hij ontmoet, maar wanneer hij per toeval een populaire presidentskandidaat in zijn taxi krijgt, komt hij onbedoeld over als een schreeuwlelijk. Hij werkt door zijn houding ook mee aan zijn eigen isolement. Wanneer hij bijvoorbeeld eindelijk heeft aangepapt met de mooie Betsy, neemt hij haar mee naar een pornofilm. Logischerwijs wil zij hem nooit meer zien.  

Lees ook onze bespreking van Scorsese's Goodfellas

Travis Bickle, kortom, begrijpt de wereld en de mensen om hem heen niet. Of in elk geval niet meer. Regelmatig geeft hij bijna trots toe dat hij van een bepaald onderwerp geen verstand heeft. Zijn laatste beetje vertrouwen in andere mensen lijkt hij kwijt te raken op het moment dat de 12-jarige Iris hem vertelt dat ze helemaal niet door hem gered wil worden. Daarmee is hij zijn doel feitelijk kwijt en kan hij voor niemand meer wat betekenen.

Scorsese verklaart daarmee niet voor 100 procent waarom Bickle zo doordraait, maar hij geeft wel genoeg handvaten mee om zijn gedrag te begrijpen. Dat zijn portrettering van de lone wolf klopt, heeft de realiteit helaas maar al te vaak bewezen. Kijk alleen al naar Mark David Chapman en zijn moord op John Lennon. Of John Hinckley jr. die president Reagan neerschoot om indruk te maken op Jodie Foster, zoals Bickle dat wil doen om indruk te maken op Betsy. En dan is er natuurlijk nog Karst Tates, de man die de aanslag pleegde op Koninginnedag 2009. Hij had zijn haar zelfs op dezelfde manier geschoren als Travis Bickle tegen het einde van Taxi Driver.

Robert De Niro mag inmiddels zijn afgegleden naar beschamende komedies, in 1976 was hij op de toppen van zijn kunnen. Zijn spel is ingetogen en volledig overtuigend. Sowieso is dit een van de beste voorbeelden van method-acting in de hele filmgeschiedenis. Om zich voor te bereiden op de rol, bestudeerde De Niro geestelijke ziektes en reed hij een maand lang vijftien uur per dag rond in een taxi. Tussen het moment van zijn casting en het uitkomen van de film, was hij met The Godfather Part II plots een bekendheid en een Oscarwinnaar geworden. 

Ook Scorsese was zelden beter op dreef dan tijdens het draaien van Taxi Driver. Samen met de bijzondere score van Bernard Herrmann schept hij een duister en angstaanjagend beeld van New York, dat op dat moment door onder meer raciale spanningen ook echt een onprettige plek geweest moet zijn. Met een aantal bevreemdende shots voegt hij bovendien een surrealistische touch toe. Kijk alleen al naar de manier waarop de camera na de laatste shoot-out langzaam het hoerenhuis uit lijkt te glijden.

Lees ook onze bespreking van Scorsese's The Last Temptation of Christ

Ergens halverwege komt volgens Scorsese zelf het belangrijkste shot van de film. Daarin hangt Bickle aan de telefoon met Betsy om haar na een mislukte date te smeken hem een tweede kans te geven. Tijdens dat gesprek draait de camera plotseling naar rechts, waardoor we een lege gang krijgen te zien. Het is alsof de camera de smeekbede te pijnlijk vindt om te registreren. Zoals Tarantino dat later bijvoorbeeld zou doen in de beroemde oor-scène van Reservoir Dogs.

Opvallend, want even later gebruikt Scorsese zelfs slow-motion om het gruwelijke geweld dat Travis aanricht goed vast te leggen. De systematische buitensluiting van Travis Bickle is voor hem dus veel belangrijker dan de gevolgen die dat heeft. Terwijl je als kijker geneigd bent juist bij dat einde even weg te kijken. Maar net als bij Scorseses camera's ontkom je met het sluiten van je ogen niet aan de gruwelen die je in Taxi Driver worden voorgeschoteld. Het is zonder meer een van de meeste heftige aftakelingen die ooit op film is vastgelegd. Je moet wel gek zijn om daar van weg te kijken. 

Trailer