FilmpjeKijken Fijne Filmklassieker: American Beauty

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Met hoofdzakelijk tranentrekkers en duistere drama's op zijn cv, was hij misschien niet de meest logische kandidaat om de Bond-franchise uit het slop te trekken. Toch is regisseur Sam Mendes hard op weg dat laatste te doen, met eerst Skyfall en binnenkort Spectre. Omdat hij morgen zijn vijftigste verjaardag viert, kijken we nog op terug op zijn eerste en beste film: American Beauty.

Ergens halverwege die film spreekt de gladde makelaar Buddy Kane de gevleugelde woorden: 'In order to be succesful, one must project an image of succes at all times'. Daarmee vat hij het gevoel van American Beauty eigenlijk in één keer samen. Kevin Spacey speelt Lester Burnham, een brave kantoorklerk die zit vastgeroest in zijn rol van kostwinner. Zijn vrouw Carolyn (Annette Bening) doet er alles aan om te worden aangezien voor pittige carrièrevrouw, terwijl dochter Jane (Tora Birch) desnoods haar borsten wil laten verbouwen om maar populair gevonden te worden. Alle drie dragen een masker om beter voor de dag te komen. 

Maar alles verandert als de familie Burnham nieuwe buren krijgt. De strenge, homofobe oud-militair Colonel Fitts (Chris Cooper) trekt samen met zijn zieke vrouw en puberzoon Ricky (Wes Bentley) in het huis naast het hunne in. Jane voelt zich al snel aangetrokken tot Ricky, een jongen bij wie ze eindelijk zichzelf kan zijn. Tegelijkertijd wordt Lester stapelverliefd op de mooie Angela (Mena Suvari), een klasgenoot van zijn dochter. En die liefde lijkt wederzijds te zijn. Door de vlinders in zijn buik besluit Lester het roer rigoureus om te gooien. 

Wat Sam Mendes vervolgens doet is precies wat de tagline van de film belooft: Look Closer. Laag voor laag stript hij de familie Burnham van al hun maskers en uiterlijk schoon om ze te laten zien zoals ze eigenlijk zijn: een doodongelukkig drietal dat vast zit in de dagelijkse sleur. Wat die thematiek en sfeer betreft, voelt American Beauty wel een klein beetje aan als het The Apartment van de vroeg 21-ste eeuw. Maar ook de manier waarop drama en humor hier naadloos in elkaar overlopen, doet herinnerinen aan de klassieker van Billy Wilder.

Met Lester voorop besluiten alle leden van de familie uiteindelijk dat het zo niet langer kan. Waar Jane weg wil rennen met haar nieuwe vriendje en Carolyn haar toevlucht zoekt in de armen van een zakenman, pakt Lester vooral zichzelf aan. Hij zegt zijn saaie baan op, koopt de auto van zijn dromen, gaat weer blowen en begint aan zijn lichaam te werken. Hij wordt weer wie hij zelf wil zijn, niet de Lester die anderen misschien verwachten.

En juist daarom juichen we Lester allemaal toe. Een beetje zoals we dat deden bij Tyler Durden toen hij Edward Norton bevrijdde uit zijn dagelijkse sleur in Fight Club. Precies dat is de reden dat American Beauty zo goed scoorde bij het publiek en ook nu nog populair is. Iedereen, ongeacht leeftijd, kan zich wel identificeren met een van de personages en hun problemen en frustraties. Iedereen zou wel de stap willen maken die Lester hier zet, maar bijna niemand zou het in het echt durven doen. 

De vaak cynische humor van de film is ook fantastisch. Hoogtepunten zijn de woede-uitbarsting van Lester tijdens een familie-etentje. Of het moment dat hij zijn vrouw en haar minnaar betrapt bij de hamburger-tent waar hij pas is komen werken. Aan de andere kant is American Beauty bij vlagen bijzonder emotioneel en schuurt het zelfs gevaarlijk dicht tegen de grens van sentimenteel gezwijmel aan. De bekende scène met het zwevende plastic zakje is daar een goed voorbeeld van. 

Ondanks de wat saaie setting van een Amerikaanse voorstad, weten Mendes en de zijnen ook visueel wat leuks met hun film te doen. Kijk alleen al naar de dromerige scènes waarin Lester fantaseert over zijn jonge minnares, waarin zij enkel wordt bedekt met rozenblaadjes. Ook Carolyn wordt vaak met de bloemen geassocieerd. Alsof Mendes wil zeggen dat Angela de jongere versie is van zijn vrouw. Of dat in elk geval zou kunnen zijn. Een mooie metafoor voor het vergankelijke van schoonheid en jeugdigheid. 

Kevin Spacey won met de rol van Lester zijn tweede Oscar, en die is dik verdiend. Spacey speelt met onweerstaanbaar veel overtuiging en sarcasme. Maar ook Thora Birch en Annette Bening zijn sterk in minstens even belangrijke rollen. Let alleen al op de momenten die Bening voor zich alleen heeft. Huilend in een huis dat ze maar niet kan verkopen, of juist opgept in de auto op weg naar huis. Alleen het personage van Wes Bentley wil zo nu en dan een tikkie irritant worden, maar verder is de cast fantastisch.  

American Beauty was op het laatste nippertje nog een van de allerbeste films van de jaren '90. Of, wanneer je van de Nederlandse releasedatum uitgaat, een van de beste uit de vroege jaren '00. Een oprecht, grappig en herkenbaar drama met ijzersterke rollen en dito dialogen. Daarmee is het nog altijd de beste film op het palmares van Sam Mendes.

Trailer