FilmpjeKijken Fijne Filmklassieker: The Apartment

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Negentig jaar zou-ie morgen zijn geworden, de in 2001 overleden acteur Jack Lemmon. Vooral bekend van zijn talloze samenwerkingen met Walther Matthau, maar het meest memorabel in de films van Billy Wilder. Na het geweldig grappige Some Like it Hot werkte het duo gelijk een tweede keer samen, dit keer aan het Oscarwinnende The Apartment. En die film viert dan weer zijn 55e verjaardag. 

Wilder en zijn vaste scenarist I.A.L. Diamond waren behoorlijk onder de indruk van het komische talent dat Jack Lemmon had laten zien tijdens het maken van Some Like it Hot. Daarom schreven ze hun volgende film specifiek voor Lemmon. Het scenario basseerden ze op Brief Encounter, van de legendarische Britse filmmaker David Lean (Doctor Zhivago). Die film draait om een getrouwde vrouw die een affaire heeft met een andere man. Om elkaar stiekem te kunnen ontmoeten, spreken ze vaak af in het huis van een vriend.

Voor The Apartment draaide Wilder de rollen om. Niet het verliefde stelletje, maar de mans wiens huis steeds wordt geleend heeft de hoofdrol. C.C. 'Bud' Baxter, is zijn naam. Hij slijt zijn dagen als anonieme kantoorklerk voor een groot bedrijf. In de avonduren maken zijn bazen gebruik van zijn appartement om af te spreken met hun vriendinnetjes. Op die manier hoopt Baxter zich populair te maken en zo een promotie af te dwingen. 

Zelf is Baxter ook verliefd en wel op Fran Kubelik (Shirley MacLaine), een van de liftbediendes op kantoor. Hopeloos probeert hij indruk op haar te maken, zonder dat hij weet dat zij eigenlijk het liefje is van Jeff Sheldrake, zijn grote baas. Op een dag vindt Baxter Fran in het bed van zijn appartement. Na een afspraakje met Sheldrake ziet ze het niet meer zitten en heeft een overdosis slaappillen genomen. Baxter besluit haar weer op te lappen en te verzorgen. 

De twee hebben heel wat gemeen. Beiden wachten namelijk tevergeefs op een kans hogerop te komen. Hij op een promotie, zij op de kans om te trouwen met haar geliefde. Maar steeds is nu niet het moment voor die hogere functie, of om bij de vrouw weg te gaan. Eigenlijk is iedereen in The Apartment op zijn eigen manier doodongelukkig en niet wie hij wil zijn. Want zelfs de op het oog harteloze Sheldrake zou waarschijnlijk liever in een heel ander schuitje hebben gezeten. 

Onmogelijke liefdes, bedrog en zelfs zelfmoordpogingen. Alles behalve gezellige onderwerpen, maar toch blijft The Apartment de hele speelduur luchtig. Dat komt vooral door het optreden van Lemmon, maar ook door de vele running gags en grappige vondsten in het scenario. Doordat er elke avond wel een ander meisje in Baxter's appartement komt, denkt zijn buurman, die dokter is, bijvoorbeeld dat hij een seksgod is. Hij vraagt hem dan ook of hij na zijn dood zijn lichaam wil afstaan aan de wetenschap. Zich er totaal niet van bewust dat het nooit Baxter zelf is die de meisjes pleziert. 

Maar dat neemt niet weg dat de film op moment ook heel serieus is. De mistroostigheid spat soms bijna van het scherm. Om dat gevoel extra te vergroten speelt The Apartment zich ook tijdens de feestdagen af. Want er is natuurlijk niets erger dan alleen zijn tijdens kerstmis. Het zwart en wit moet dat gevoel nog meer versterken. De film is ook opgenomen in een heel breed perspectief, waardoor Baxter zich constant in een grote, lege ruimte lijkt te bevinden. Dat werkt ook goed tijdens de scènes bij hem op kantoor. Door de manier waarop die in beeld worden gebracht, lijkt het kantoor geen einde te hebben. Net zo uitzichtloos als zijn leven zelf. 

Het knapste van deze film is misschien wel dat het drama en de komedie zo naadloos bij elkaar aansluiten. Er zitten geen tempowisselingen in of scènes die óf alleen grappig óf alleen emotioneel moeten zijn. De hele film is een perfecte combinatie van die twee. Daarmee vond Wilder min of meer de dramedy uit, het komische drama. Want een film als deze was er voor The Apartment eigenlijk nog nooit gemaakt. 

Het succes van de film valt of staat met het optreden van Jack Lemmon. Zijn Baxter is een van de meest sympathieke en meelijwekkende figuren die ooit op het witte doek is verschenen. Een vriendelijke jongen die altijd pech lijkt te hebben. Lemmon speelt de rol fenomenaal, met zijn troosteloze blikken, holle lachjes en bescheiden voorkomen. Het is onvoorstelbaar dat hij geen Oscar aan zijn optreden overhield. De film an sich won er overigens vijf. 

Daar tegenover staat de eveneens geweldige Shirley MacLaine. De actrice kreeg een incomplete versie van het script, omdat Wilder per se wilde dat ze het einde niet zou weten. Hierdoor onstond het gerucht dat het scenario nog niet af was toen de opnamens begonnen, maar dat zou perfectionist Wilder nooit doen. Hij en MacLaine konden het niet goed vinden, vooral omdat MacLaine steeds bleef improviseren. Wilder liet haar elke scène waarin ze ook maar één woord aanpaste, gelijk overdoen. De enige die mocht improviseren was, uiteraard, Jack Lemmon. 

Fred MacMurray en Wilder kenden elkaar nog van Double Indemnity, maar MacMurray had grote twijfels of hij de rol van slechterik Sheldrake wel moest aannemen. Hij was bang dat het slecht zou zijn voor zijn imago. En die vrees bleek terecht. Nadat de film uitkwam, kreeg MacMurray stapels boze brieven. Een oud vrouwtje sloeg hem op straat zelfs met haar tas omdat ze hem in deze film zo'n kwal vond.

The Apartment is een geweldige film. Sympathiek, grappig, droevig en alles wat daar tussen zit. Een van de beste films die Billy Wilder ooit gemaakt heeft, en daarmee automatisch een van de beste aller tijden. 

Trailer