Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: Badlands

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

Er zijn regisseurs die nooit het niveau halen dat Terrence Malick reeds haalde met zijn debuutfilm Badlands. Malick was 27 en zat nog op de American Film Institute, waar hij terecht was gekomen na een korte carrière als filosofieleraar en journalist, toen hij de film schreef. Hij baseerde zich op het waargebeurde verhaal van Charles Starkweather die in de jaren vijftig samen met zijn minderjarige liefje Caril-Ann Fugate elf mensen vermoordde. Het is een thema dat al sinds Fritz Lang’s You Only Live Once uit 1937 geregeld opduikt in films, maar nooit zo poëtisch als in onze filmklassieker van deze week.

I saw her standin’ on her front lawn / Just twirlin’ her baton / Me and her went for a ride, sir / And ten innocent people died (Bruce Springsteen – Nebraska)

Kit (Martin Sheen) is vuilnisman in stoffig South Dakota. Met zijn spijkerbroek en strakke witte T-Shirt waant hij zich een James Dean, voorbestemd voor grote dingen. Wat hij nodig heeft is een publiek en dat vindt hij in de naïeve Holly (Sissy Spacek, een paar jaar voor haar grote doorbraak met Carrie). Wanneer hij haar voor het eerst ziet oefent ze op straat met haar baton. In haar hoofd telt ze de maat. Hij vraagt haar een stukje met hem te gaan wandelen en ze vraagt hem waarom. "O, I got some stuff to say", antwoordt hij. "Guess I’m kind of lucky that way. Most people don’t have anything on their minds, do they?"

Dat Kit eigenlijk niet veel te vertellen heeft wordt snel duidelijk. Het beeld van wie hij wil zijn - de getormenteerde romantische ziel, de rebel without a cause - wil niet samenvallen met wie hij is. Hij kamt zijn haar de juiste kant op, gebruikt het juiste vocabulaire, maar wat hij zegt is uiteindelijk weinig tegendraads of opzienbarends. "Consider the minority opinion", bazelt hij in een dictafoon, "but try to get along with the majority of opinion once it’s accepted."

Het verhaal wordt verteld door Holly. Voice-overs worden nogal eens gebruikt als makkelijke manier om plothiaten of de innerlijke wereld van personages in te vullen. Zo niet bij Malick. Badlands is een film over vervreemding en de woorden van Holly lijken vaak onthecht van de gebeurtenissen. Wanneer ze in de voice-over vertelt hoe zij en Kit verliefd werden en leefden voor de spaarzame uren die ze samen konden doorbrengen, "away from all the cares of the world", volgt een shot waarin Holly een kus onderbreekt omdat haar maag knort. Malick creëert zo een film waarvan de componenten van elkaar ontwricht lijken, zoals zijn personages dat zijn van de wereld.

 

Zelf zei de regisseur daarover: "I wanted the picture to set up like a fairy tale, outside time, like Treasure Island". Dat kinderlijke sprookjesgevoel wordt benadrukt in een korte sequentie waarin Kit en Holly in het bos wonen. De twee gebruiken schuilnamen en hebben wachtwoorden voor hun boomhut. Ze doen een dansje op Love is Strange van Mickey & Sylvia. Een seksuele component aan hun relatie is nauwelijks aanwezig. Als ze voor het eerst seks hebben gehad vraagt Holly of het ging zoals het hoort te gaan. "Ja", antwoordt Kit. En was dat alles, vraagt Holly. "Ja", antwoordt Kit.

From the town of Lincoln, Nebraska / with a sawed-off .410 on my lap / Through to the badlands of Wyoming / I killed everything in my path (Bruce Springsteen – Nebraska)

De twee vluchten die sprookjeswereld in nadat een confrontatie met de vader van Holly, die haar relatie met Kit verbiedt, fataal eindigt. In een gruwelijk mooie scène (waarbij overigens een batterij camera’s sneuvelde) zet Kit het huis in brand terwijl Passion van Carl Orff op de geluidsband klinkt. Met de auto trekken ze vervolgens door de badlands van Montana, zonder duidelijke richting, zonder duidelijk doel. De moorden zelf zijn vaak stuntelig en er zit geen enkele logica of gedachte achter. Zoals het jonge stel dat door Kit en Holly eerst naar een schuilkelder wordt gedwongen, vervolgens door Kit alsnog doodgeschoten, waarna hij zich bij het wegrijden vertwijfeld afvraagt of ze wel dood zijn.

Minstens zo vertegenwoordigd in de film als dode mensen zijn dode dieren. Zo zien we Kit aan het begin van de film neerknielen bij een dode hond, achtergelaten in een  steegje. En als Holly’s vis ziek wordt, gooit ze hem buiten in het gras. We zien hoe het beestje zijn laatste adem weg hapt. Rode draad in die momenten is de onverschilligheid jegens het leven van die dieren. Dezelfde onverschilligheid die Holly en Kit tegenover hun slachtoffers tonen. Al bespeuren we bij Holly altijd dat er een emotionele laag is waar we niet bijkomen en zij zelf misschien ook niet. Dat haar onvolwassenheid haar belet handen en voeten te geven aan wat ze van binnen voelt.

Malick is een impulsieve filmer. Veel hangt af van toeval en improvisatie. Ryan Gilbey typeerde hem in The Guardian als een regisseur "who is more likely at a moment of high drama to turn his camera on a quivering blade of grass or a bird wriggling in its nest." Het maakt dat zijn draaiperiodes vaak enorm lang zijn en er veel meer materiaal wordt geschoten dan uiteindelijk de film haalt. Ook acteurs weten vaak tijdens het draaien niet waar precies naartoe wordt gewerkt. En wie met Malick werkt is pas zeker van zijn rol in de film, als hij zichzelf terugziet op het bioscoopscherm. Daar kunnen onder meer Mickey Rourke en Rachel Weisz over meepraten.

Ook de productieperiode van Badlands was lang en slopend en veel crewleden stapten uit de film, gedesillusioneerd door Malick’s schijnbaar richtingloze manier van werken. Maar het is juist die voor anderen frustrerende werkwijze die Malick tot de meesterfilmer maakt die hij is. Voor Days of Heaven werd de draaiperiode telkens opgeschort omdat Malick enkel wilde filmen bij het licht van het magische uur, de pakweg twintig minuten vlak na zonsondergang. Het leverde een visueel meesterwerk op.

I can't say that I’m sorry / for the things that we done / At least for a little while, sir / me and her we had us some fun (Bruce Springsteen – Nebraska)

Ergens onderweg mijmert Kit wat voor zich uit over het vinden van een baan. "I’m sorry, I wasn’t listening", antwoordt Holly, bladerend in een tijdschrift. Het is het begin van het einde. Niet veel later geeft zij zich over aan de politie. Kit vlucht nog weg met zijn auto, tot hij beseft dat hij met haar zijn publiek kwijt is en hij zijn eigen band lek schiet. Een van de politieagenten die hem arresteert is als een spiegelbeeld van Kit; "a version of himself that is only different in that the officer is on the other side of the law", zoals Dan Hoffman schreef in een mooi essay.  

De politieagent vraagt aan Kit waarom hij heeft gedaan wat hij deed. "I don’t know", antwoordt die. "I always wanted to be a criminal I guess, just not this big of one. Takes all kinds, though." De politieagenten hebben hem nodig om heroïsch te zijn, hij heeft hen nodig om hem onsterfelijk te maken. Althans, zo hoopt hij. De crux van Malick’s film is dat hij het ons uiteindelijk onmogelijk maakt een oordeel te vellen over Kit en Holly. Daarvoor blijven ze te ongrijpbaar, te onkenbaar in hun idyllische boomhut waarvan wij het wachtwoord niet kennen. 

Trailer