FilmpjeKijken Fijne Filmklassieker: Batman

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Het wordt door verscheidene critici al de comeback van het jaar genoemd. Twintig jaar nadat hij voor het laatst een superheld speelde, vertolkt Michael Keaton in het fenomenale - voor negen Oscars genomineerdeBirdman een acteur die... twintig jaar geleden voor het laatst een superheld speelde. In deze nieuwe film, die volgende week verschijnt, is dat de gelijknamige Birdman, in het echte leven natuurlijk Batman. In 1989 trok hij voor het eerst het kostuum van de Dark Knight aan, in het sfeervolle Batman.

Na het gigantische succes van de eerste Superman-film in 1978, kon het natuurlijk niet lang duren voordat ook andere striphelden hun eigen film kregen. De klassieker met Christopher Reeve had tientallen miljoenen in het laatje gebracht en er waren eindeloos veel stripboeken om uit te putten. Toch zou het nog dik tien jaar duren voordat Batman de zalen binnen vloog. Op dat moment had Superman al vier avonturen op het witte doek achter de rug.

In 1980 lag er al een script klaar voor deze Batman-film, met slechteriken Penguin en Joker in een hoofdrol. Verder dan alleen het script zou die productie echter nooit komen. Vijf jaar later kwam een nieuw team aan zet, dat Tim Burton strikte voor de regie en het verhaal rigoureus herschreef. Nadat Burton's Beetlejuice een hit werd, gaf de studio groen licht voor deze nieuwe versie.

Lees ook ons portret van Batman-regisseur Tim Burton

Michael Keaton, die ook al een hoofdrol had in Beetlejuice, kreeg de titelrol. Dat leidde tot hevige protesten van fans wereldwijd. Door het aanstellen van Keaton, die tot dan toe vooral in komedies had gespeeld, vreesden zij dat het kluchtige sfeertje van de Batman tv-serie uit de jaren '60 zou worden overgenomen. Bij studio Warner Bros. kwamen daarom meer dan 50.000 boze brieven binnen. Ook Bob Kane, geestelijk vader van de stripheld, had grote twijfels.  

Die zorgen bleken onterecht, want Burton en de zijnen maakten van Batman juist een donkere, fantasierijke en gothic-achtige film vol met zwarte humor. De film blijft dan ook redelijk trouw aan de originele comics, waarin vooral de duistere sfeer van de bejubelde stipserie Batman: The Dark Knight Returns van Frank Miller goed voelbaar is. Dat er een loopje wordt genomen met de origin story van de superheld, nemen we maar even voor lief.

In de film volgen we vooral de clash tussen Batman en de boef Jack Napier (Jack Nicholson). Die laatste is door toedoen van Batman in een vat met chemisch afval gevallen en daardoor ernstig misvormd geraakt. Met een lijkbleke huid en een eeuwige glimlach keert hij terug als The Joker, een psychopaat die dodelijke grappen uithaalt met de inwoners van Gotham en die wraak wil nemen op Batman. 

Waar Batman gesloten, duister, verlegen en ingetogen is, is The Joker juist extravert, clownesk en uitbundig. Dat wordt prima vertolkt door Keaton en Nicholson. Die laatste hield overigens het astronomische bedrag van 60 miljoen dollar over aan zijn rol. In de onderhandelingen had hij namelijk bedongen dat hij een percentage van de opbrengst zou krijgen, in plaats van een vast bedrag. Toen Batman in amper een week tijd al 400 miljoen dollar had opgebracht, werd Nicholson schatrijk.

Lees ook ons portret van Batman-acteur Jack Nicholson

En dan te bedenken dat hij in eerste instantie grote twijfels had over het aannemen van de rol. Het was pas toen de studio dreigde in zijn plaats Robin Williams te casten, dat Nicholson akkoord ging. Williams voelde daarom later misbruikt als lokaal en zou nooit meer met Warner Bros. willen werken. De studio was intussen zo in zijn nopjes met het strikken van Nicholson dat ze zijn naam vóór die van Keaton drukte op alle affiches. 

Batman was als gezegd een gigantisch succes aan de bioscoopkassa's, maar werd wat minder ontvangen door critici. Vooral het erg dunne plot van de superheldenfilm moest het ontgelden. De acteerprestaties, muziek en het set-design konden op meer lof rekenen. Vooral dat laatste kreeg complimenten. De Britse ontwerper Anton Furst maakte van Gotham namelijk een bizarre, sprookjesachtige wereld, met invloeden uit film-noir en klassiekers als Metropolis.

Batman kreeg een vervolg met Batman Returns in 1992. Een film die dezelfde donkere en fantasierijke sfeer ademt en misschien zelfs nog wel een tikkie beter is dan het origineel. Al was het alleen al door de bijzonder kleurrijke personages als Catwoman en Penguin. Vervolgens kwam Joel Schumacher aan het roer staan, die de franchise de nek omdraaide met twee campy rukfilms die hoe langer hoe bespottelijker werden. Daarvoor heeft hij later excuses gemaakt aan de fans. 

In 2005 kreeg Batman eerherstel met het grimmige Batman Begins van Christopher Nolan. Zijn interpretatie van de superheld is een stuk rauwer dan die van Burton. Vooral het tweede deel uit deze nieuwe trilogie, The Dark Knight, werd door zowel critici als het publiek bestempeld als meesterwerk. Maar toch zijn er nog meer dan genoeg fans die zweren bij het werk van Burton. 

Lees ook onze top vijf Batman-films pre-The Dark Knight Rises

Zijn films hebben immers de fantasierijke Batman. Een superheld die rondrijdt in een Batmobil en door de straten van Gotham. Daartegenover lijkt de Tumbler van Nolan meer op een tank en is Gotham het gewone Chicago. Burtons film bieden het escapisme waar veel bezoekers van superheldenfilms naar op zoek zijn, terwijl Nolan met een realistische benadering komt.  

Na zijn vertolkingen als Batman zou Michael Keaton nog jaren lang op zoek gaan naar succesvolle rollen, maar hij zou ze amper vinden. Precies zoals in Birdman dus. Tim Burton zou uitgroeien tot de prins van de donkere gothic-film. Jack Nicholson doet het juist rustiger aan. Hij is de laatste jaren amper nog te vinden in bioscoopfilms.

De originele Batman is een fijne superheldenfilm. Natuurlijk zijn de special effects onvergelijkbaar met de hedendaagse genregenoten, maar dat geeft de film juist wat charmants en nostalgisch. En als het gaat om sfeer en set-design kunnen moderne superheldenfilms juist nog een puntje zuigen aan deze Batman, die ongelofelijk belangrijk is geweest voor de vele stripverfilmingen die zouden volgen. Ook in de toekomst nog. Binnenkort trekt Ben Affleck immers zijn cape aan in het langverwachte Batman vs. Superman.

Trailer