Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: Doctor Zhivago

Beoordeling:

Geplaatst: door Max de Waal

Als de Russen een ding begrepen hebben, dan is het literatuur. Grootheden als Poesjkin, Tolstoj, Dostojevski, Tsjechov en later Nabokov en Pasternak - laatstgenoemde ontving zelfs de Nobelprijs voor de Literatuur -, ze hebben de wereld verrijkt met hun literaire meesterwerken. Literatuur die vandaag de dag nog altijd populair en veel gelezen is. Zoals het betaamd worden deze meesterwerken door Hollywood maar wat graag naar het witte doek gebracht. Dit dan vaak weer onder leiding van de grootheden van de filmindustrie zoals Stanley Kubrick (Lolita) en David Lean (Doctor Zhivago).

De Filmpjekijken Fijne Filmklassieker van deze week gaat over laatstgenoemde. Het met vijf Oscars bekroonde, door Pasternak geschreven en door Lean geregisseerde Doctor Zhivago.

Doctor Zhivago is een ruim drie uur durend liefdes- slash geschiedenisepos over de gelijknamige dokter die, dankzij het verscheurde maatschappelijke leven in Rusland gedurende de revolutie, uiteindelijk alles verliest wat hem lief is.

Het verhaal wordt in flashbacks verteld door Zhivago’s halfbroer Yevgraf (Alec Guiness) en start bij een kleine Yuri Zhivago die opgroeit in het koude Mongolië en door zijn welgestelde oom en tante wordt meegenomen naar Moskou. Wanneer het verhaal zich in Moskou hervat is Yuri (Omar Sharif) volwassen, arts, befaamd dichter en staat hij op het punt om met zijn jeugdvriendinnetje Tonya te trouwen.

Gelijktijdig met dit verhaal, speelt er zich een verhaal rondom de 17-jarige jarige Lara (Julie Christie). Zij is de verloofde van Pasha, die later in de film zal uitgroeien tot een belangrijke officier van de Bolsjewieken, maar wordt ondertussen tegen haar wil in versierd door de elitaire Komarovsky (Rod Steiger), de man die een relatie heeft met haar moeder. Wanneer haar moeder zelfmoord probeert te plegen omdat zij denkt dat haar dochter Komarovsky versierd, komt Lara voor het eerst in contact met dokter Yuri Zhivago.

Dan begint de revolutie en Yuri dient als arts in het rode leger. Het is hier dat hij Lara voor de tweede keer tegenkomt. Ze werken samen maanden in een ziekenhuis en de vonk slaat over, maar beide zijn inmiddels getrouwd. Hun wegen scheiden en ze verliezen elkaar weer uit het oog.

Eenmaal terug in Moskou slaan de welgestelde Zhivago’s op de vlucht om in de koude Oeral een rustig leven op te bouwen. Ver weg van de revolutie en het geweld. Wat volgt is een treinreis die ruim twintig minuten duurt en hiermee gelijktijdig symbolisch illustreert hoe uitgestrekt Rusland is. Tel daar het Oscarwinnende, landscape, camerawerk van Freddie Young bij op en je snapt direct waarom deze filmervaring totaal geen straf is.

Na een korte tijd samen in de Oeral wordt Yuri wederom door de Bolsjewieken opgedragen om als arts te dienen. Een laatste maal wordt Yuri gescheiden van zijn familie, want zij vluchten naar Parijs. Yuri keert terug naar naar de Oeral, maar vindt daar Lara in plaats van zijn gezin. Dit keer blijft hij bij Lara en samen leven ze een tijdje erg gelukkig.

Ondanks zijn liefde voor en trouw aan Tonya is het toch Lara die het hart van Doctor Zhivago echt voor zich weet te winnen. Helaas is het leven in Rusland net zo koud en guur als de temperaturen in de winter en het duurt dan ook niet lang voor de euforie definitief bekoelt.

Voordat David Lean aan dit megaproject begon, maakte hij eerder al The Bridge on the River Kwai (1957) en Lawrence of Arabia (1962). Films met een speelduur van respectievelijk 2,5 en 3,5 uur en beiden overladen met de nodige awards. Dat de verfilming van deze Russische bestseller bij Lean in goede handen was mocht duidelijk zijn.

Buiten het geweldige regisseerwerk van Lean en de niet te onderschatten bijrollen van Alec Guiness en Rod Steiger, wordt de film gedragen door Omar Sharif - hij was eerder al te zien in Lean's Lawrence of Arabia - maar vooral door de toen 24-jarige schoonheid Julie Christie. Met haar goudblonde haren en zeeblauwe ogen stal Julie Christie niet alleen het hart van dokter Zhivago, maar van iedere man ever since. Acteerlegende Al Pacino zei ooit over Christie: “the most poetic of all actresses" en daar sluiten wij ons bij aan.

Doctor Zhivago kent een tijdloos verhaal met een heerlijk anti-Hollywood einde. Het enige kleine smetje is dat iedereen vloeiend Engels spreekt in het Rusland van de jaren dertig. Het onmogelijk om de film niet niet leuk vinden. Met een overture, intermission en een entr’acte is Doctor Zhivago een film zoals een film hoort te zijn. En daarmee is alles gezegd.

Trailer