Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: Fargo

Beoordeling:

Geplaatst: door Tom van Steensel

No Country for Old Men won beste film, The Big Lebowski heeft de grootste cult following, maar Fargo is nog altijd de definitieve Coens-film. Televisiezender F/X (The Shield, Justified, Sons of Anarchy) komt bijna twintig jaar na dato met een Fargo-televisieserie, die hier in Nederland te zien zal zijn op Netflix. Reden genoeg om nog eens af te reizen naar Minnesota en ons op een overdreven vriendelijke manier te laten verwelkomen door de lokale bevolking? You betcha.

Het succes van Fargo kwam voor schrijver-regisseurs Joel en Ethan Coen op precies het juiste moment. Twee jaar eerder had superproducer Joel Silver (inderdaad, die van Die Hard en Lethal Weapon) geprobeerd het tweetal te introduceren aan een massapubliek. Warner Bros. en partners staken, marketing niet eens meegerekend, vijfentwintig miljoen dollar in The Hudsucker Proxy en zagen de film financieel gezien keihard onderuit gaan. En dus keerden Joel en Ethan weer, bijna letterlijk, terug naar hun roots met de kleinschalige misdaadfilm Fargo, een verhaal dat zich afspeelt in de staat waar de broers samen opgroeiden: Minnesota.

Feeling Minnesota: schrijver-regisseurs Joel & Ethan Coen.

De voor zijn tweede Oscar genomineerde cinematograaf Roger Deakins, die te horen kreeg dat de insteek “whiteness and weirdness” zou worden, opent de film met een shot waarin nauwelijks te zien is waar het besneeuwde landschap eindigt en de grijswitte lucht begint. Niet veel later maken we kennis met Jerry Lundegaard (William H. Macy), een leugenachtige autoverkoper die constant over zich heen laten lopen, met name door zijn schoonvader, en bij wie nooit iets goed lijkt te gaan. Kortom: het type loser dat Macy daarna nog veel vaker zou spelen en waar Wayne Kramer een compleet personage omheen bouwde in The Cooler.

Lundegaard is vanuit Minnesota naar North Dakota gereisd om in een bar in Fargo met twee criminelen de details van een niet bepaald waterdicht kidnapplan door te nemen: het duo zal zijn vrouw (Kristin Rudrüd) ontvoeren waarna hij erop vertrouwt dat zijn steenrijke schoonvader (Harve Presnell) het benodigde losgeld wel op zal hoesten. De criminelen laten echter al snel een spoor van lijken achter zich en eisen door het toenemende risico plots een groter deel van de buit. Als klap op te vuurpijl lijkt ook zijn schoonvader zich meer te bekommeren om zijn zuurverdiende centen dan om zijn bloedeigen dochter.

Buscemi en Stormare: na Fargo nog allebei te zien in The Big Lebowski.

De twee criminelen (Steve Buscemi en Peter Stormare) horen overduidelijk niet thuis in een omgeving waar iedereen, zelfs als ze koken van woede, ten alle tijden vriendelijk blijft. Buscemi speelde al eerder wat kleine rolletjes voor de Coens, maar kreeg nooit echt veel te doen. Hoe anders is dat in Fargo, waarin hij door blijft ratelen als Mr. Pink met teveel koffie op. Het zwijgen wordt hier vooral overgelaten aan Stormare, die ver voor Fargo noodgedwongen een rol in Miller’s Crossing moest laten schieten. Zijn personage is meer Anton Chigurh en bestaat voor 90% uit lichaamstaal; van de manier waarop hij met een strak gezicht sigaretten rookt of onverstoord voor de televisie zijn maaltijd naar binnen blijft werken terwijl om hem heen alles in lijkt te storten.

De meeste karakters in Fargo zijn niet al te snugger; Macy blijft hopeloos vastklampen aan zijn eigenlijk vanaf het begin al gedoemde plan en zijn arrogante schoonvader denkt de kidnapping zelf wel even op te kunnen lossen. Gelukkig is daar dan Frances McDormand als Marge Gunderson, een hoogzwangere politieagente die veel slimmer blijkt dan de rest van haar omgeving. Ze wordt geïntroduceerd wanneer na een half uur de eerste lijken opduiken en is precies wat de film op dat moment nodig heeft. Hoe leuk het ook is om je medelijden voor Lundegaard te zien veranderen in leedvermaak, McDormand is als de goudeerlijke Marge een soort lokale Columbo met stopwoordjes (“yah?”) en vormt het morele anker waar je de gehele film sympathie voor hebt.

Frances McDormand: in het echte leven getrouwd met Joel Coen.

“We just wanted to tell an interesting story with interesting characters”, was het standaard antwoord van de Coens op de vraag waar Fargo nu eigenlijk over gaat. De “based on a true story” tagline op de poster bleek niet helemaal waar; hoewel de Coens elementen uit de film (inclusief de woodchipper) baseerden op nieuwsverhalen, vonden de exacte gebeurtenissen zoals we die zien in de film nooit plaats in Minnesota. Macy realiseerde zich dat pas toen de opnamen al drie weken aan de gang waren en hij bij de broers informeerde naar meer informatie over de zaak. In 2001 werd de zelfmoord van een Japanse vrouw die naar Minnesota was afgereisd door de media opgeblazen tot een “ze was op zoek naar de door Buscemi verstopte buit” verhaal, waar twee jaar later zelfs een documentaire over werd gemaakt.

Waargebeurd of niet, de personages in het verhaal behoren tot de beste die de Coens ooit op papier zetten. Mensen met eigenaardigheden die desondanks nooit veranderen in karikaturen. Met zoals gebruikelijk weinig ruimte voor improvisatie; elke kleine verspreking was onderdeel van het script. De Coens schrijven altijd ritmische, bijna muzikale, dialogen en die worden hier nog eens extra versterkt door de bijna aanstekelijke accenten. McDormand heeft scenes waar “yah” ongeveer het enige woord is dat ze gebruikt en toch heeft elke uitspraak een eigen betekenis. Fargo is wederom zo'n typische Coens-film die je keer op keer kunt kijken en waarbij elke keer weer iets anders opvalt en tot lang na afloop blijft hangen.

Steve Buscemi: just kinda funny looking.

Toch was het Oscarsucces, de broers wonnen beste originele scenario, dat de film meemaakte zeker na The Hudsucker Proxy redelijk onverwacht. McDormand won ondanks haar late verschijning in de film het beeldje voor beste vrouwelijke hoofdrol. En dat terwijl ze toegaf dat ze voor aanvang van het lezen van het script eigenlijk hoopte op een meer spannende rol als psychopaat of prostituee. Het appeal dat haar personage achteraf bleek te hebben bleef niet onopgemerkt: Edie Falco (de vrouw van James Gandolfini in The Sopranos die momenteel te zien is in Nurse Jackie) nam eenmalig de rol van Marge Gunderson op zich in een televisiepilot. Die pilot werd, ondanks prima kritieken, nooit door een netwerk opgepikt en is helaas ook nergens meer online te vinden.

Nu is het zoals gezegd F/X dat probeert de feel van Fargo te vertalen naar het kleine scherm. We gebruiken opzettelijk het woord 'feel' omdat er geheel nieuwe personages werden bedacht en er dit keer niemand in de huid kruipt van Marge Gunderson. Joel en Ethan Coen hebben credits als executive producers, maar lieten weten dat hun inbreng ‘minimaal’ is. Wel hadden ze een handje in het casten van Billy Bob Thornton. De acteur die eerder met de broers o.a. The Man Who Wasn’t There maakte moet in de serie een Buscemi-achtige crimineel spelen die de wereld van een Macy-achtige verzekeringsagent (Martin Freeman uit The Hobbit) op zijn kop zet. Bijrollen zijn er voor Colin Hanks (King Kong) en Bob Odenkirk (Breaking Bad) en vanaf 16 april is de eerste van tien afleveringen in Nederland te streamen via Netflix.

Of de serie enigzins in de buurt gaat komen van de originele film is dus nog heel even afwachten. Als dat ook maar een klein beetje het geval is zal het tot tevredenheid stemmen, want Fargo was in de jaren negentig een absoluut hoogtepunt op het gebied van Amerikaanse cinema en eindigde volledig terecht torenhoog op alle lijstjes van de critici: bizar als Lynch, grappig als Wilder, gewelddadig als Scorsese en, door de bijna symbiotische relatie tussen Marge Gunderson en haar liefhebbende man gespeeld door John Carroll Lynch, zelfs een klein beetje warm als Spielberg. Ow yah.

Trailer