Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: Groundhog Day

Beoordeling:

Geplaatst: door Tom van Steensel

Na het overlijden van Harold Ramis afgelopen maandag doken overal artwork-eerbetonen op die refereerden aan Ghostbusters, de film die hij schreef met Dan Aykroyd en waarin hij zelf de rol van Egon Spengler vertolkte. Wij gaan in onze filmklassieker-rubriek echter voor Groundhog Day. De film met Bill Murray voldoet stiekem aan alle drie de Ramis-criteria: hij regisseerde, hij schreef samen met Danny Rubin het scenario en hij heeft als acteur een kleine cameo.

Groundhog Day was na Meatballs, Caddyshack, Stripes, Ghostbusters en Ghostbusters II de zesde film van scenarist Ramis met acteur Murray. Het zou hun laatste samenwerking zijn, want mede door een gespannen sfeer op de set kwam er nooit meer een zevende. Gelukkig eindigde hun werkrelatie met allesbehalve een dieptepunt. In Groundhog Day wordt de egocentrische weerman Phil Connors (Murray) samen met producent Rita (Andie MacDowell, die later ook met Ramis werkte aan de kloon komedie Multiplicity) en cameraman Larry (Chris Elliott) vanuit de grote stad naar Punxsutawney gestuurd, om in het dorp wederom een nieuwsreportage te maken over de lokale viering van Groundhog Day.

Elk jaar wordt er op 2 februari namelijk een bosmarmot tevoorschijn gehaald om te voorspellen hoe lang de winter nog zal aanhouden. Phil heeft een gigantische hekel aan de traditie en het gehucht en wil, tot ongenoegen van Rita, hun reportage daarover opnieuw zo snel mogelijk afraffelen om huiswaarts te keren. Daar lijkt hij mee weg te komen, ware het niet dat een sneeuwstorm het drietal dwingt toch nog een nachtje blijven. En het blijft niet bij één nachtje: zonder dat iemand anders het lijkt te beseffen is het voor Connors de volgende dag nog steeds 2 februari. En de volgende dag. En de volgende dag. En de volgende dag. Hij lijkt de meest gehate dag van zijn leven tot in de eeuwigheid te moeten herhalen.

En dat is het startsein voor een romantische komedie met een twist. We zien Connors op alle mogelijke manieren reageren op zijn bizarre situatie. Waar hij in het begin nog kwaad en verward is, ontdekt hij al snel de voordelen, al zijn het in eerste instantie alleen die voor hemzelf. Maar ook de onvermijdelijke depressie doet op een gegeven moment zijn intrede. De realisatie dat je gedoemd bent eeuwig te leven is ongetwijfeld nog veel beangstigender dan de realisatie dat je ooit zult sterven. Uiteindelijk veranderen zijn lege versierpogingen richting Rita daadwerkelijk in iets echts en leert hij dat het misschien toch mogelijk is om door onzelfzuchtig te zijn rust te vinden en gelukkig te worden.

Ondanks het uitgangspunt valt Groundhog Day nooit in herhaling. Scènes hebben de levenscyclus van een grap, maar dan omgekeerd: bij elke vertelbeurt worden ze juist leuker omdat de punchline oneindig veel variaties heeft. Denk aan de opdringerige verzekeringsagent Ned Ryerson (naar verluidt was Stephen Tobolowsky tijdens zijn auditie zo gruwelijk irritant dat Ramis hem ter plekke inhuurde – Bing!) die Connors op verschillende manieren van zich af probeert te houden. De film maakt daarnaast zelfs plaats voor een zwartgallige compilatie van zelfmoorden door het hoofdpersonage, die er in de realiteit van zijn wereld gewoon voor zorgen dat hij weer wakker wordt in zijn hotelkamer.

Rubin’s eerste scriptversies zagen er heel anders uit. Het concept was toen waarschijnlijk nog te ongrijpbaar voor een massapubliek. De eerste versies openden dan ook met Connors al jarenlang vast in de timeloop, waarbij het voor de kijker pas langzaamaan duidelijk zou worden wat er precies aan de hand is. Het was Ramis die het script met hem herschreef om ervoor te zorgen dat het wat meer commercieel appeal zou hebben. De romance met Rita kreeg meer aandacht en werd gebruikt als een soort omlijsting: een clichématige romkom set-up die verandert in iets unieks en ongebruikelijks en uiteindelijk ook zorgt voor een happy end waardoor iedereen met een warm gevoel naar huis kan.

Het is bijna onmogelijk om vast te stellen hoe lang Murray’s personage gevangen zit in die tweede dag van februari. We zien hem onder meer een dokter (Ramis’ cameo) en een psychiater bezoeken. Gebeurt dat op dezelfde dag? Of beter gezegd: gebeurt dat op dezelfde dezelfde dag? Hoe lang duurt het voordat je piano leert spelen of ijssculpturen kunt maken? Ramis en Rubin discussieerden eindeloos over de totale tijdsduur. De allereerste (uiteindelijk te abstracte) visie van Rubin was dat Connors ongeveer 10.000 jaar lang dezelfde dag zou beleven. Ramis dacht zelf in eerste instantie aan een jaar of tien, maar gaf na latere analyses van alle fans toe dat het best wel eens een veelvoud daarvan zou kunnen zijn.

Groundhog Day bleek een ontzettend spirituele film die elke vorm van geloof overstijgt. Jaren na de release kregen Ramis (zelf Joods) en Rubin nog altijd brieven van mensen die verliefd waren geworden op de film. Aanhangers van allerlei verschillende religies, van Christenen (de herbeleving is het vagevuur) tot en met Boedhisten (positieve karma zorgt voor een wedergeboorte), maar die allemaal hetzelfde beweerden: deze film vat de kern van mijn geloof precies samen. “I am a God”, proclameert Bill Murray wanneer hij MacDowell voor de zoveelste keer probeert te overtuigen van het onmogelijke. “Not THE God…. I don’t think”, voegt hij daar nog even snel met wat valse bescheidenheid aan toe.

Het “herbeleef principe” is door de jaren heen op verschillende manieren verkend, zowel in literatuur als in film en televisie. Denk aan Sliding Doors, Run Lola Run, of recenter Source Code en Edge of Tomorrow. Rubin haalde vooral inspiratie uit het werk van filosoof Nietzsche en Anne Rice’ roman Interview With A Vampire, een boek over de sleur van het eeuwige leven dat later werd verfilmd met Tom Cruise. In interviews grapten Rubin en Ramis wel eens over een sequel die de titel Groundhog Day II: Return to Punxsutawney moest dragen. En dan zouden ze voor de lol gewoon dezelfde film nogmaals uitbrengen. Waarom ook niet? Een existentiële romkom als Groundhog Day maak je maar één keer.

Trailer