FilmpjeKijken Fijne Filmklassieker: Memento

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Een kleine drie uur speeltijd, een budget van bijna tweehonderd miljoen dollar en een plot over ruimtereizen en wormgaten. Interstellar, dat volgende week uitkomt, is alles behalve een klein filmpje. Sinds Christopher Nolan met de Dark Knight-trilogie miljarden in het laatje bracht, mag hij in Hollywood doen en laten wat hij wil. Er waren ook tijden dat de regisseur het met minder deed. Toen zijn films zich moesten onderscheiden met enkel een goed plot en slimme regie.

Memento bijvoorbeeld, na het liefdesproject Following de tweede film van zijn hand. Guy Pearce speelt daarin de hoofdrol van Leonard Shelby, een verzerkingsagent die na een bizar ongeluk geen nieuwe herinneringen meer kan aanmaken. Het laatste wat hij weet is dat zijn vrouw werd vermoord. Sindsdien wordt zijn geheugen elk kwartier gereset. Hij heeft dan geen idee meer waar hij is of wat hij aan het doen was.

Ondanks die gigantische beperking, wil hij de moordenaar van zijn vrouw te pakken krijgen. Op zijn lijf heeft hij allerlei aantekeningen getatoeëerd. Bijvoorbeeld het kenteken van de dader en zijn initialen. Met een ouderwetse polaroidcamera maakt hij foto’s van de mensen die hij ontmoet en de dingen die hij meemaakt in een wanhopige poging om de wereld om hem te kunnen blijven volgen.

Het meest bijzondere aan dat verhaal is de manier waarop het verteld wordt. De film begint helemaal bij het einde, bij Pearce die met de moordenaar afrekent. Vanaf daar gaat de film steeds terug in de tijd, in blokken van zo’n tien minuten. Net als de hoofdrolspeler heb je als kijker dus geen idee wat er vlak daarvoor gebeurd is. Dat is best schrikken als er plots een vreemde man in de kast ligt. Of wanneer er ineens iemand achter hem aan zit met een pistool in zijn handen. 

Daar tussendoor zien we, in zwart-wit, hoe Pearce een telefoongesprek voert en vertelt over Sammy Jenkins. Dat is een vroegere cliënt van hem die een variant had van dezelfde ziekte als hij nu heeft. Wie er aan de andere kant van de lijn hangt weten we niet. Deze telefoongesprekken zijn wél chronologisch. Het is daarom, zeker tijdens een eerste kijkbeurt, even wennen aan Memento. Het is een film die je volledige concentratie eist.

De bijzonder vertelstructuur zou je kunnen aanmerken als een gimmick, een trucje om te verhullen dat het eigenlijke plot niet zo veel bijzonders heeft te bieden. Als dat al zo is, is het in elk geval een trucje dat effectief werkt. Het zorgt ervoor dat je steeds blijft puzzelen hoe nou precies de situatie van Pearce is. Wat speelde zich wanneer af? Wat is waarheid en wat is inbeelding? En waar dient dat telefoongesprek toe?

Daarnaast draagt de structuur ook bij om het punt van de film duidelijk te maken. Wat heeft het leven nog voor zin als we geen nieuwe herinneringen kunnen aanmaken? Waarom zouden we nog nieuwe mensen willen ontmoeten of leuke dingen willen doen? Pearce worstelt met die vragen en heeft daar, zo blijkt op den duur, een antwoord op gevonden dat voor hem werkt. En het is mede dankzij de manier waarop Memento verteld wordt, dat dat punt indruk maakt. Buiten dat het ook ontzettend goed werkt om de spanning op te bouwen.

Met zo’n ingewikkelde vertelstijl had Memento eenvoudig kunnen uitlopen op een chaotische film. Dat dat niet gebeurt, is volledig de verdienste van Nolan, die de teugels stevig in handen houdt. Ook in zijn debuutfilm Following en later in The Prestige en Inception toont Nolan zich een ware meester in het simpel houden van een ingewikkeld plot.

Guy Pearce moet de film in zijn eentje dragen, slechts geholpen door de schimmige Natalie (Carrie-Anne Moss) en de onbetrouwbare agent Teddy (Joe Pantoliano). Die laatste twee zijn de hele film lang bezig om op zoveel mogelijk manieren misbruik van Pearce te maken. Eigenlijk doet Pearce dat zelf ook. Regelmatig maakt hij bewust verkeerde notities om zichzelf op een dwaalspoor te zetten.

Ergens is het zonde dat Nolan niet lang na Memento begon aan zijn Dark Knight-reeks, hoe goed die films dan ook zijn. Met Memento, en in iets mindere mate ook met Insomnia, heeft Nolan namelijk bewezen een hele sterke, unieke en intelligente thriller te kunnen maken. Iets waar hij gezien zijn huidige superstatus waarschijnlijk niet meer aan toe gaat komen. 

Trailer