FilmpjeKijken Fijne Filmklassieker: North By Northwest

Beoordeling:

Geplaatst: door Roy van der Lee

Vertigo mag zich de beste film aller tijden noemen, Psycho heeft De Douche, maar North By Northwest is in veel opzichten de ultieme Hitchcock. Met z'n legendarische actiescènes en oneindig charmante personages staat de klassieker ook na dik 55 jaar nog als een huis. 

Het is 1958 en Alfred Hitchcock heeft met Vertigo net de meest persoonlijke en complexe film uit zijn hele carrière gemaakt. Tot onbegrip van de regisseur wordt die film door zowel publiek als critici afgestraft. De erkenning voor het werk zou pas vele tientallen jaren later komen. Hitch toonde zich een slecht verliezer en gaf hoofdrolspeler James Stewart de schuld van de flop. Stewart zou te oud zijn om het jonge publiek te vermaken. De twee zouden nooit meer samen een film maken. 

Door de supersterrenstatus die Hitchcock op dat moment genoot, was het ondanks het mislukken van Vertigo geen groot problem om gelijk aan een nieuw en duur project te beginnen. Tegen de tijd dat Vertigo de zalen bereikte, was North By Northwest al in productie gegaan, maar toch voelt deze film als een reactie op zijn voorganger. Alsof Hitchcock tegen zijn publiek zegt: 'jullie willen eenvoudig entertainment? Dan krijgen jullie eenvoudig entertainment.' In deze avonturenfilm is dan ook geen plaats voor onzekerheden en onmogelijk liefdes, maar enkel voor vermaak en hilariteit. 

Lees ook onze bespreking van Hitchcock's Strangers on a Train

Voor de hoofdrol werd Cary Grant aangetrokken, de enige acteur met wie Hitchcock goed kon werken. Ironisch genoeg is Grant ouder dan Stewart, die juist vanwege zijn leeftijd de rol aan zich voorbij zag gaan. De charmante Engelsman speelt de snelle reclameman Roger O. Thornhill. Per toeval wordt hij door een bende schurken aangezien voor de spion George Kaplan. De boeven ontvoeren hem daarom en willen hem aan het praten krijgen. Als dat niet lukt, gaan ze over tot een van de meest stompzinnige moordpogingen in de filmgeschiedenis: ze voeren Thornhill dronken en zetten hem achter het stuur van een auto in de hoop dat hij zichzelf doodrijdt. 

De politie voorkomt dat laatste. Op het bureau wil niemand zijn verhaal over de ontvoering echter geloven. Daarom gaat hij zelf maar op onderzoek uit. Dat leidt hem onder meer naar het destijds splinternieuwe VN-kantoor in New York, een aanslag met een klein vliegtuigje en Mount Rushmore. Ondertussen heeft Thornhill ook nog zijn oog laten vallen op de aantrekkelijke Eve (Eva Marie Saint), die zo op haar eigen manier betrokken is bij de boevenbende onder leiding van Vandamm (James Mason).

Dat plot is niet veel meer dan een mechanisme om een aantal zeer knappe en grappige actiescènes in beeld te kunnen brengen. Het verhaal hangt van de toevalligheden en onnozelheden aan elkaar, maar komt daar daar zijn luchtige toon en humor gemakkelijk mee weg. Misschien is dit wel de minst ernstige film die Hitchock gemaakt heeft. 

Wie dat wil kan in North By Northwest overigens nog best wat diepere lagen ontdekken. Zo kan Thorhill worden gezien als een man met een gigantisch oedipuscomplex. Hij zit ontzettend onder de plak bij zijn moeder (zoals alle leading men van Hitch) en kan pas onder die juk vandaan komen als hij zijn eigen mrs. Thornhill heeft gevonden, een vervanger van zijn moeder. Daarvoor moet hij dan wel eerst afrekenen met alle vaderfiguren die hem en zijn liefje bedreigen. Tijdens zijn reis, zijn oedipale traject, maakt Thornhill bovendien gebruik van zo'n beetje alle denkbare voertuigen. Het laatste shot van de film, een trein die een tunnel in rijdt, kan worden gezien als een teken dat die reis nog niet beëindigd is. Datzelfde shot kan overigens net zo gemakkelijk worden geïnterpreteerd als een verwijzing naar seks. 

Lees ook onze vijf films om kennis te maken met Hitchcock

De bekendste scènes van North By Northwest is ongetwijfeld die met het vliegtuigje. Gelijk een van de meest geïmiteerde scènes aller tijden. Hichcock breekt hier met alle clichés die normaal gesproken komen kijken bij een spannende sequentie. Geen donkere, smalle gangen, maar een open veld op klaarlichte dag. Op het oog is er niets gevaarlijks te zien, tot het sproeivliegtuigje in de verte plots de aanval op Thornhill inzet. En dan heeft het gevaarte ook nog eens machinegeweren en gif aan boord. Hitchcock liet voor die scène een hele studio van MGM ombouwen tot een weiland, compleet met gewassen.

In tegenstelling tot de meeste beroemde films van Hitch is North By Northwest niet gebaseerd op een boek. Het scenario werd speciaal voor de film, en in overleg met de regisseur, geschreven. Het verhaal werd losjes gebaseerd op een legende uit de Tweede Wereldoorlog. In de slag om Sicilie zouden de geallieerden namelijk een superspion hebben verzonnen die de Italianen en Duitsers nerveus moest maken. Dat zag Hitch wel zitten. Het thema over de onschuldige man die plots wordt aangezien voor een crimineel, of in dit geval een spion, komt in tal van zijn films terug. 

Nu is het de normaalste zaak van de wereld dat in een blockbuster bekende bouwwerken worden vernield, maar dat was rond 1959 wel anders. Een paar jaar eerder filmde Hitchcock al eens zijn climax op het Vrijheidsbeeld, maar hier gaat hij nog een stapje verder. Hij gebruikt namelijk twee bekende landmarks. Allereerst het kantoor van de VN (om dat goed te kunnen nabouwen, liet de regisseurs binnen zelfs met een verborgen camera opnames maken) en later ook de uitgehouwen hoofden van Mount Rushmore. Doordat het (Amerikaanse) publiek die plekken, hun beveiliging en hun omvang kent, hebben ze automatisch meer impact.

Sowieso kan North By Northwest gezien worden als een voorloper van een blockbuster of van de moderne actiecomedy. De film had grote invloed op de eerste Bond-films, die amper een paar jaar na het verschijnen van deze avonturenthriller uitkwamen. Op basis van zijn optreden in North By Northwest werd Cary Grant zelfs gevraagd om 007 te spelen, maar hij voelde zich op dat moment al te oud voor de rol van geheim agent.

Lees ook onze bespreking van Hitchcock's The Birds

Cary Grant is eindeloos charmant als Roger O. Thornhill. Met al zijn ervaring in screwball-comedys was het voor hem natuurlijk een eitje om de onhandige man in nood te spelen, maar hij doet het met zichtbaar veel plezier. Ook James Mason amuseert zich als geweldige badguy die zijn eigen handen niet vuil wil maken. Hitchcock geeft met North By Northwest bovendien een masterclass entertainment. Als geen ander weet hij elke druppel spanning uit zijn actiescènes te persen. Het is misschien niet zijn meest meeslepende film, maar sowieso een van zijn meest grappige, meest seksueel geladen en simpelweg beste.

Valt er dan helemaal niets op de film aan te merken? Jawel. Met 137 minuten is Northy By Northwest de langste die Hitch ooit maakte, en dat is nergens voor nodig. MGM wilde dat de regisseur er een kwartier uit zou knippen, en dat was voor het tempo ook beter geweest. Bovendien verschuift de focus van de film gedurende één scène van Thornhill naar een aantal CIA-agenten die de figuur van Kaplan uitleggen. Dat moment getuigt van bijzonder weinig fantasie bij de schrijvers. Maar een kniesoor die daar op let. North By Northwest is geweldig entertainment en is vele malen interessanter en origineler dan de meeste actiefilms die op dit moment in de zalen draaien. 

Trailer