Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: The Terminator

Beoordeling:

Geplaatst: door Tom van Steensel

Sci-fi-liefhebbers die in de buurt van L.A. verblijven zullen zich na dit weekend massaal verzamelen bij het Egyptian Theater. Dertig jaar na de première en het onverwachte succes van The Terminator komen regisseur James Cameron, producent (en zijn tweede ex-vrouw!) Gale Anne Hurd plus acteur Arnold Schwarzenegger (net klaar met Terminator: Genisys) daar weer bijeen voor een speciale screening en een bijbehorende Q&A sessie. Wij moesten helaas afzeggen, maar blikken in plaats daarvan gewoon zelf nog een keer terug.

Sinds die eerste film is The Terminator uitgegroeid tot een gigantische franchise met naast vier films (en drie in de planning) een televisieserie en talloze comics en videogames. Het origineel lanceerde de carrières van een Oostenrijkse bodybuilder (dit was na Conan de echte doorbraak van Schwarzenegger) en een Canadese vrachtwagenchauffeur (Cameron werd een paar jaar eerder ontslagen van Piranha 2: The Spawning). En het begon voor Cameron allemaal met een droom. Of beter gezegd een door veertig graden koorts aangezette nachtmerrie. Een visioen over een metalen geraamte in een zee van vuur.

Die nachtmerrie bracht hem op een idee. Als modelmaker aan o.a. Escape From New York had hij al ervaring met filmdesigns en besloot hij zijn droom uit te tekenen. In de stijl van een John Carpenter slasher-flick. De robot werd een onstopbare moordmachine die, zelfs zonder onderlichaam, zou blijven doen waarvoor die geprogrammeerd is. Op de eerste schets werd hij - als een heuse Michael Myers - afgebeeld met een mes in de hand. En dit gebeurde allemaal ten tijde van de koude oorlog, toen Reagan op televisie praatte over een afweersysteem dat raketten als een "net in de lucht" tegen zou houden.

Cameron moest uiteindelijk niet alleen credit geven aan zijn eigen fantasie. Schrijver Harlan Ellison beweerde dat het idee voor The Terminator direct was beïnvloed door o.a. een aflevering van The Outer Limits waarin een soldaat vanuit de toekomst bij toeval in het verleden terecht komt en gevangen wordt genomen door de overheid. Cameron ziet de claim van Ellison nog altijd als complete onzin, ook al werd hij uiteindelijk door de studio gedwongen om hem op de aftiteling een bedankje te geven.

Camerons soldaat heet Kyle Reese en wordt gespeeld door Michael Biehn. Reese is in het jaar 2029 één van de overlevenden van een kernoorlog, gestart door een zelfbewust computernetwerk genaamd Skynet, en de rechterhand van de leider van het menselijke verzet John Connor. De machines sturen een Terminator, menselijk vlees over een metalen geraamte, naar het jaar 1984 om de moeder van John Connor uit te schakelen en te voorkomen dat hij ooit het verzet zal leiden. John Connor besluit daarop Reese achter de Terminator aan te sturen om zijn moeder Sarah (Linda Hamilton) te beschermen.

In de latere films werden de manieren waarop de terminators hun doelwit vinden geavanceerder, in de jaren tachtig gebruikte Schwarzeneggger gewoon een telefoonboek (!) om alle Sarah Connor's op te sporen en ze voor de zekerheid allemaal uit te roeien. Reese grijpt bij de juiste Connor net op tijd in, maar kan niet voorkomen dat de politie (hier vertegenwoordigd door Lance Henriksen en Paul Winfield) zowel hem als Sarah in hechtenis neemt. Helaas blijkt ook het politiebureau niet bestand tegen een wandelende nachtmerrie als The Terminator en al snel moet het tweetal rennen voor hun leven.

Het tijdreiselement in de film, en de bijbehorende paradox, geeft iets meer stof tot nadenken dan de standaad sci-fi schlock. Sarah's zoon die in de toekomst het verzet zal leiden wordt namelijk verwekt in 1984 wanneer zij en tijdreiziger Reese het bed delen. Maar hoe werkt dat in de originele tijdlijn die zich ontvouwt voordat er uberhaupt iemand uit de toekomst naar het verleden is gestuurd? Ook Hamilton vraagt zich op het einde van de film af hoeveel ze haar zoon over zijn vader moet vertellen, omdat dat mogelijk zijn beslissing om hem terug te sturen zal beïnvloeden. Jeff Daniels vatte het onlangs nog het meest treffend samen in Looper: "All this time-travel crap just fries your brain like an egg".

Door de dubbele tijdlijn moet Biehn als man uit de toekomst continu aan Sarah Connor, en dus de kijker, uitleggen wat er in aan de hand is, vaak middenin de actiescènes en achtervolgingen. Hamilton wordt als happy go lucky single in een bizarre tijdreisplot met killer robots gegooid en moet vervolgens zien te overleven door krachten aan te boren waarvan ze zelf niet eens wist dat ze deze bezat. Op het einde is ze niet langer de damsel in distress en moet zij juist Reese bij de hand nemen: haar "on your feet soldier" terwijl ze hem omhoog helpt werd later gespiegeld in een deleted scene uit Terminator 2.

Cameron zette daarmee de trend die onstond met Sigourney Weaver in Alien (Cameron zou Ripley later in Aliens de voornaam Ellen geven) en Jamie Lee Curtis in Halloween (Cameron zou Curtis later casten als de vrouw van Schwarzenegger in True Lies) voort. Vrouwenlijke heldinnen die niet onderdoen voor hun mannelijke tegenspelers werden definitief geaccepteerd, ook in films die gericht waren op een jong en mannelijk publiek. In het vervolg werd Sarah Connor, die dan zoals wel vaker in horror-sequels vast zit in een psychiatrische inrichting, door Hamilton neergezet als een nog harder en sluwer personage.

De casting van de Terminator gebeurde puur op instinct. De eerste naam die naar voren werd geschoven was die van O.J. Simpson. Ironisch genoeg viel de oud-topsporter af omdat hij niet "geloofwaardig" over zou komen als moordenaar. Later werden acteurs als Jürgen Prochnow (Das Boot) en Lance Henriksen (die met Cameron werkte aan Piranha 2) met de rol in verband gebracht. Cameron besloot dat Henriksen het meest geschikt was als infiltratie-robot die ongezien in een mensenmassa kon verdwijnen. De eerste schetsen van het titelpersonage waren dan ook gebaseerd op zijn uiterlijk.

Cameron ging voor de rol van Reese lunchen met Schwarzenegger. Op aandringen van de studio, want hij had zelf wel door dat een personage dat zoveel uitleg en expositie moest geven nooit ging werken met zo'n accent. Hij zou Mr. Universe daarom meteen met opzet gaan tegenwerken, maar liet zich vervolgens toch inpakken door het charisma van de Conan-acteur die meteen liet blijken dat hij alleen maar oog had voor de rol van de terminator. En het concept werd zowaar helemaal omgegooid: de onopvallende Henriksen werd vervangen door het iconische beeld van de indrukwekkende Schwarzenegger.

Schwarzenegger ziet eruit als iemand die zich door niets en niemand tegen laat houden en ook de film zelf dendert van start tot eind door met eenzelfde vastberadenheid als het titelpersonage. Er werd destijds besloten om de romantische scènes die mogelijk het tempo uit de film haalden wat in te perken en dat bleek een gouden zet: de kracht van Cameron ligt meer bij de intense actiescènes dan bij de liefdesperikelen. Hoewel de Titanic-Oscars in zijn prijzenkast daar natuurlijk anders over denken.

Dat de actiescènes zo goed in elkaar steken hebben we ook te danken aan de sequel op Conan. Door de opnamen van die film werd de productie van The Terminator een jaar uitgesteld. Cameron had daardoor een jaar vrij - en ook geen inkomsten, zijn moeder moest hem in het begin kortingscouponnen sturen om genoeg te kunnen eten - en dus een bijna eindeloze voorbereiding. En dat betekende dat hij tijdens de eerste paar maanden - later kreeg hij aanbiedingen om aan de scripts voor Aliens en Rambo: First Blood Part II te werken - alleen maar bezig was met het storyboarden van The Terminator.

Bijna werden de belangrijkste storyboards niet eens gebruikt. De studio wilde de film laten eindigen na de tankerexplosie. Cameron hoefde niet lang door zijn opties heen te scrollen om de gepaste reactie ("fuck you asshole") te selecteren. Uiteindelijk kreeg hij daardoor de droom toch verwezenlijkt. Na de tankerexplosie komt de Terminator precies zoals Cameron het gezien had als pure robot uit de vlammenzee. Wanneer die robot later door een bom wordt opgeblazen kruipt hij met alleen nog zijn bovenlichaam achter Sarah Connor aan. Bijna precies zoals te zien was op zijn eerste schets.

Overigens was het het opnameproces allesbehalve makkelijk. Veel van het budget (6,5 miljoen dollar) ging naar het special-effects team van Stan Winston waardoor Cameron zo kostenbesparend mogelijk te werk moest gaan. Regelmatig werd er dan ook guerilla-style geschoten op plekken waar de productie helemaal geen toestemming had. Tijdens het opnemen van het allerlaatste shot kwam er een politieagent vragen om een filmvergunning - die er niet was - waarna iemand van de crew hem wijs moest maken dat ze snel iets aan het schieten waren voor de studentenfilm van zijn zoon.

Het eindresultaat was er gelukkig wel naar: The Terminator werd een unieke mix van tech-noir en slasher-horror. Een actiefilm met een torenhoge bodycount waar 12-jarige pubers bij uit hun dak gaan, maar waarbij tussen de regels door ook wat sociaal-politiek commentaar valt te ontdekken: de angst voor de dreigende kernoorlog, technofobie en de menselijke neiging naar zelfvernietiging. Allemaal thema's die hier al voelbaar zijn en in de sequel door Cameron verder uitgewerkt zouden worden.

Filmstudio Orion besteedde ten tijde van de release bar weinig aandacht aan de marketing van de film - ze pushten liever Oscarfavoriet Amadeus - en daar zijn Schwarzenegger en Cameron naar verluidt nog steeds pissed over. Er moest al aangedrongen worden om een speciale testscreening voor recensenten te regelen en zelfs toen die screening een succes werd - Time Magazine nam The Terminator vervolgens zelfs op in hun tien beste films van 1984 lijstje - nam Orion de film niet echt serieus. Volgens Gale Anne Hurd wisten ze gewoon niet hoe ze een hybride van sci-fi, actie, horror en romantiek moesten marketen.

Niet dat het veel uitmaakte. De film werd ondanks de schaarse marketing toch een franchise startend succes. Cameron maakte in 1991 de nog betere sequel - hoewel er genoeg mensen zijn die zweren bij het origineel - maar keerde in 2003 niet terug voor Rise of the Machines. Die film moest zelfs een beetje vals spelen om het verhaal verder te laten gaan: waar de eerste twee films een "no fate but what we make for ourselves" boodschap prediken, blijkt nu dat de toekomst wel vast staat en dat Judgement Day onvermijdelijk is. Het zorgde voor een gewaagd downer einde inclusief nucleare holocaust.

Na Terminator Salvation (met Christian "we're done professionally" Bale) schotelt superproducer Megan Ellison (The Master, Her) ons binnenkort Terminator: Genisys voor. Alan Taylor (Game of Thrones, Thor 2) regisseert en Schwarzenegger keert terug. In wat voor vorm is nog niet duidelijk, er gaan zelfs geruchten dat hij een ouder wordende Terminator speelt die met Kyle en Sarah op en neer reist - Back to the Future II style. Wordt het een waardige opvolger van de twee Cameron klassiekers of had het rode lichtje van de serie beter gedoofd kunnen worden? Noteer 16 juli 2015 in de agenda als Judgement Day.

Trailer