Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: Top Gun

Beoordeling:

Geplaatst: door Jochem Geerdink

Toen we met deze rubriek begonnen, ontstond op de redactie natuurlijk direct discussie over wat nou een klassieker is. Zijn dat louter films die vijf sterren verdienen? Of bijvoorbeeld enkel films uit de, behoorlijk dynamische, Top 250 van IMDb? Uiteindelijk kwamen we tot het volgende besluit: de Fijne Filmklassiekers zijn films die - in de ogen van de betreffende redacteur - het nog eens verdienen de spotlights op zich gericht te krijgen.

Top Gun is zo'n film die geen vijf sterren verdient, niet voorkomt in de IMDb Top 250 en door kenners (zeker) niet gezien wordt als klassieker. Maar (bijna) 27 jaar na de release verdient het nog wel eens de spotlights op zich, zeker nu er een actuele aanleiding voor is. Deze week verscheen namelijk een compleet gedigitaliseerde en naar 3D omgezette versie op 3D Blu-ray, terwijl filmmuseum EYE in Amsterdam met ingang van dit weekend diezelfde driedimensionale conversie deze zomer enkele keren zal vertonen op het grote doek (klik voor data en aanvangstijden).

Halverwege de jaren tachtig van de vorige eeuw was de Koude Oorlog nog in volle gang. De film begint dan ook met een encounter in de Indische Oceaan tussen Amerikaanse F-14 Tomcat straaljagers en enkele MiG-28's. De nationaliteit van de vijandelijke toestellen wordt weliswaar niet bekendgemaakt, er wordt sterk gehint naar Rusland. Overigens waren het geen echte MiG's die in de film werden gebruikt, maar dat geheel terzijde.

Eén van de Amerikaanse piloten is Pete 'Maverick' Mitchell (Tom Cruise), die samen met Nick 'Goose' Bradshaw (Anthony Edwards, Dr. Mark Greene in E.R.) een aardig kunstje flikt. Lefgozer Maverick stuurt zijn F-14 namelijk op de kop, hangt boven de MiG en toont de vijand zijn middelvinger. De vijandelijke toestellen druipen daarna af en Maverick is natuurlijk de held van zijn squadron. Het zorgt ervoor dat Goose en hij worden geselecteerd voor een training op de Fighter's Weapon School, in de volksmond Top Gun genaamd.

Op de door Mike 'Viper' Metcalf (Tom Skerritt) geleide opleiding blijkt dat Maverick niet de enige arrogante piloot is. Tegenstrever Tom 'Iceman' Kasansky (Val Kilmer, die aanvankelijk niet eens aan de film wilde meedoen, maar gedwongen werd wegens contractuele verplichtingen) kan er ook wat van. Al snel is sprake van een flinke strijd tussen Maverick en Iceman, met in hun kielzog hun co-piloten - of RIO's - Goose en Slider (Rick Rossovich). 

Tegelijkertijd valt Maverick (nice boots!) als een blok voor de blonde Charlie (Kelly McGillis, die de rol kreeg nadat ze in 1985 doorbrak naast Harrison Ford in Witness), een burgerinstructeur op Top Gun. Een relatie die natuurlijk niet kan, maar ja: liefde kent geen grenzen. Leuk weetje: de in groezelig blauw gefilmde - en weinig beklijvende - bedscène werd pas toegevoegd na eerste testscreenings met publiek. Dat het in blauw gefilmd werd, kwam doordat het haar van McGillis (veel) donkerder was dan tijdens de oorspronkelijke opnameperiode van Top Gun.  

De vorig jaar overleden regisseur Tony Scott - die tijdens de productie van de film overigens drie keer officieel ontslagen werd - moest werken met een script van de debuterende Jim Cash en Jack Epps, Jr.. Zij baseerden hun scenario weliswaar op een artikel in een magazine over de Fighter's Weapon School, maar schreven uiteindelijk een heel formulematige film. Top Gun heeft namelijk precies die drie obligate elementen die alle films over heldhaftige piloten hebben: een meisje, de mysterieuze dood van de heroïsche vader en de rivaliteit met een andere piloot.

Direct na de release in 1986 maakte Top Gun heel wat los. Niet alleen aan de Box Office trouwens, de ongeveer vijftien miljoen dollar kostende film leverde wereldwijd zo'n 345 miljoen op. Nee, door Top Gun vervijfvoudigde in korte tijd het aantal inschrijvingen bij de Amerikaanse Luchtmacht en hing in menig meisjeskamer de filmposter van Top Gun, of een levensgrote foto van Cruise.

Tegelijkertijd vielen mensen over elkaar heen om het homo-erotische karakter van de film te onderschrijven. Het bekendste voorbeeld is misschien nog wel Quentin Tarantino, die in 1994 in de film Sleep With Me een minutenlange analyse geeft over waarom Top Gun een film over homo's is. 

Wie de film ziet, zou Tarantino bijna gelijk geven trouwens. Het feit dat Top Gun nooit uitgroeide tot échte klassieker komt namelijk vooral doordat het liefdesverhaal tussen Maverick en Charlie - dat inkoppertje liet Tarantino nog aan zich voorbijgaan - buitengewoon slecht uit de verf komt. De vliegscènes zijn waanzinnig spectaculair, maar zodra Maverick, Goose, Iceman en al die anderen weer op de grond zijn, gaat het mis. De love story tussen Maverick en Charlie is een complete 'crash and burn', voornamelijk vanwege het ontbreken van chemie tussen Cruise en McGillis.

Daarnaast zit halverwege de film een volleybalscène die helemaal niets toevoegt aan het verhaal. Maar de ontblote, gespierde en bewezete bovenlichamen van Maverick, Iceman en Slider - Goose houdt zijn shirt aan, de veelvuldige hi-five's en natuurlijk de vaak dubbelzinnige dialogen tijdens de film, voeden natuurlijk wel de vermeende homo-erotische onderlaag.

Top Gun is een film met twee duidelijke gezichten. De scènes up in the air zijn door Scott absoluut briljant in beeld gebracht, de gevechten zijn goed te volgen. Overigens lijken ze gemaakt voor 3D, want in die conversie ziet het er allemaal nóg fraaier uit. Daarnaast heeft de film een geweldige soundtrack - met Danger Zone van Kenny 'Footloose' Loggins, de score van de Duitser Harold 'Beverly Hills Cop' Faltermeyer en natuurlijk Berlin's Oscar winnende, door Giorgio Moroder and Tom Whitlock geschreven, Take My Breath Away als belangrijkste exponenten.

Maar zodra de F-14's weer aan de grond staan, lijken de regisseur en zijn scriptschrijvers zich geen raad en worden veelvuldig clichés uit eerdere films geherkauwd en het ene na het andere ongeloofwaardige verhaallijntje aan elkaar geregen. Of geloof jij nu écht dat Viper de enige binnen de luchtmacht is die weet wat er met Mavericks vader gebeurde?

Voordat Scott vandaag precies elf maanden geleden zelfmoord pleegde, waren er zeer concrete plannen voor een vervolg op Top Gun. Na de dood van de oorspronkelijke regisseur zijn die weliswaar even geparkeerd, maar zeker niet helemaal van tafel. Cruise en Kilmer zouden al aan boord zijn, terwijl ook producent Jerry Bruckheimer een vervolg nog steeds ziet zitten.

"Al bijna dertig jaar willen we een vervolg maken", zei Bruckheimer vorige maand nog. "Paramount en Tom Cruise zijn ook nog steeds geïnteresseerd. Tom heeft me wel eens verteld dat waar hij ook komt in de wereld, mensen hem nog steeds aanspreken met Maverick." En is dat eigenlijk niet al genoeg om te kunnen spreken van een klassieker?

Trailer