Free State of Jones

Beoordeling:

Geplaatst: door Jochem Geerdink

Waar in Europa zeventig jaar na dato nog steeds met enige regelmaat films over de Tweede Wereldoorlog verschijnen, zijn Amerikanen nog steeds dol op films over één van de weinige uitschieters uit de eigen beperkte historie. Free State of Jones vertelt namelijk over een ogenschijnlijk kleine gebeurtenis tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog in de tweede helft van de 19e eeuw, maar wel één met grote, positieve, gevolgen.

De film draait om Newton Knight (Matthew McConaughey), een boer uit Mississippi die zoals iedere gezonde man, en vaak ook jongens, is gerekruteerd om te strijden tijdens de burgeroorlog. Knight heeft wat dat betreft nog mazzel, hij is verpleger aan de kant van de Zuidelijke Confederatie dat tegen de Noordelijke Unie strijdt tijdens bloederige veldslagen. Het is de taak van Knight om de gewond geraakte soldaten zo snel mogelijk naar het veldhospitaal te brengen. Hij kwijt zich met veel inzet van die taak.

Wanneer echter zijn minderjarige neefje sneuvelt, breekt er iets bij Knight. Hij besluit te deserteren en het zielloze lichaam van zijn neefje naar huis te brengen om daar te kunnen begraven. Eenmaal thuis begint hij de achtergebleven vrouwen te helpen in hun strijd met de almaar meer rovende soldaten van de Confederatie. Al snel groeit Knight uit tot leider van een groep gevluchte slaven en gedeserteerde soldaten, die eerst in het moeras wonen, maar later samen een vrijstaat beginnen in Jones County, Mississippi.

Ze vechten voor gelijke rechten en vrijheid, maar al snel blijkt dat, ook na afschaffing van de slavernij in 1862 door Abraham Lincoln, slaven helemaal niet vrij zijn. Knight moet niets hebben van de rijke plantage-eigenaren en slavenhouders. Hij sluit al snel vriendschap met één van die gevluchte slaven, Moses (Mahershala Ali). Ook bindt hij een relatie aan met de zwarte huishoudster Rachel (Gugu Mbatha-Raw). Hun strijd wordt vervolgens ook zijn strijd.

Het klonterige script van Ross, in zijn carrière toch drie keer genomineerd voor een Oscar voor beste scenario (Big, Dave en Seabiscuit), doet de film geen goed. De filmmaker wil veel te veel vertellen met Free State of Jones, dat met 140 minuten toch al flink op lengte is. In plaats van scherpe keuzes te maken, lijken de makers toch vooral zoveel mogelijk geschiedenisles over de kijker uit te willen storten. Tegelijkertijd veronderstelt Ross veel achtergrondkennis bij zijn kijker, maar vooral buiten de VS zal deze ontbreken. Daardoor ontbreekt enkele keren vitale informatie.

Ook flashforwards naar het Mississippi van de jaren '50 van de vorige eeuw, waar een achterkleinzoon van Newton Knight terechtstaat vanwege een verondersteld en illegaal interraciaal huwelijk, doen de vertelling geen goed en halen regelmatig de vaart uit de film. De bedoeling van Ross daarmee is duidelijk. Hij wil laten zien dat ook decennia na afschaffing van de slavernij rassensegregatie in het zuiden van de VS nog voelbaar is, maar dat Knight wel degelijk verschil heeft gemaakt. In alle eerlijkheid hadden we als kijker niets gemist wanneer Ross deze flashforwards achterwege had gelaten.

Het is dat gebrek aan keuzes dat Free State of Jones uiteindelijk de das omdoet. Want hoewel alles aan deze film Oscars ademt, komt die potentie er niet uit. Natuurlijk, er zijn sterke performances van bijvoorbeeld Ali en Mbatha-Raw, maar zij sneeuwen onder door het trage en onevenwichtige verhaal dat Ross probeert te vertellen. Hoewel hij solide speelt, lijkt ook McConaughey af en toe even de weg kwijt.

Dat Ross bovendien regelmatig een loopje met de werkelijkheid neemt, doet de film ook al geen goed. Newt Knight heeft weliswaar echt bestaan en staat in (Amerikaanse) geschiedenisboekjes vermeld als voorvechter van gelijke rechten. Maar hoe Knight dat werd, dát verhaal komt grotendeels uit het fantasievolle brein van de regisseur. Ondanks het indrukwekkende lijstje historici van de belangrijkste universiteiten op de aftiteling.

Trailer