Kollektivet

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

"In zo’n groot huis raak je elkaar kwijt", waarschuwt Erik (Ulrich Thomsen) nog. Hij en zijn vrouw Anna (Trine Dyrholm) en dochter Freja kunnen het huis van Erik’s overleden vader overnemen, maar Erik voelt daar niets voor. Het is te duur en te groot. Maar het zijn de jaren zeventig en dus oppert Anna de logische oplossing: sticht een commune. Zo gezegd, zo gedaan; er worden wat vrienden en onbekende hippies bijgehaald en na een korte kennismaking springt iedereen naakt het meer in.

Het is onvermijdelijk dat Kollektivet vergeleken wordt met Tillsammans, die andere Scandinavische film over een commune in de jaren zeventig. Maar waar de film van Lukas Moodysson daadwerkelijk het reilen en zeilen van de commune centraal stelde en het effect dat het politieke activisme en de vrije liefde hadden op de bewoners en vooral kinderen, daar is het conflict dat centraal staat in Kollektivet niet specifiek gebonden aan de commune. Het is in de eerste plaats een film over een huwelijkscrisis, waarbij het feit dat de twee in een commune wonen uiteraard wel zijn invloed heeft op de wijze waarop het conflict zich ontwikkelt.  

In het oeuvre van Vinterberg schurkt Kollektivet regelmatig aan tegen zijn grote doorbraak en ultieme Dogma-film Festen. Ook hier hebben we te maken met een wat disfunctionele familie, zij het dat deze familie niet gevormd wordt door bloedbanden. Festen slaagde er wonderwel in van vrijwel elk familielid een herkenbaar en gelaagd personage te maken. In Kollektivet ligt de focus duidelijk bij Erik en Anna, wat uiteraard geen probleem is, maar helaas blijven de overige bewoners van de commune wel erg vlak.

Dat is het meest evident bij Freja (nieuwkomer Martha Sofie Wallstrøm Hansen), die als dochter van Erik en Anna tussen de twee in komt te staan. Ze heeft een eigen verhaallijn, maar die is erg dun en weinig origineel, en haar rol binnen de commune en vooral de oplopende crisis tussen haar ouders blijft te beperkt. De paar scènes waarin zij plots naar het middelpunt wordt getrokken door Vinterberg, laten vooral een gevoel achter dat er meer uit haar rol gehaald had kunnen worden.

Maar de commune voorziet de film wel van een dynamiek die Vinterberg sterk benut. Hij toont wederom dat hij het ritme van zijn films uitstekend weet te componeren en dat hij het beste uit zijn acteurs kan halen. Vooral de toch al nooit tegenvallende Ulrich Thomsen is sterk en mooi is hoe Trine Dyrholm langzaam alle lust en energie laat wegvloeien uit Anna, om haar vervolgens weer een strohalm van haar kracht te laten hervinden.

Vinterberg geeft niet toe aan de clichés rondom communes; de vrije liefde en de hippies. Hij toont een commune van toch vooral vrij burgerlijke mensen die zich meer druk maken over de inventaris dan politiek. Dat het verhaal dat hij vertelt, over twee mensen die uiteen worden gedreven door ontrouw, niet heel origineel is, wordt voor een aanzienlijk deel opgeheven door het in die context van de commune te plaatsen.

Dat werkt vooral in de tafelscènes die tonen dat er vrijwel altijd een dissonant is tussen Anna en Erik en de rest van de commune. Hoe aanvankelijk Erik maar niet kan wennen aan al het totale gebrek aan privacy. Hoe zijn pogingen tot een gesprek met Anna verzuipen in de constante commotie. Maar geleidelijk is het Anna die zich steeds geïsoleerder voelt binnen de drukte van de commune terwijl Erik zich meer en meer thuis voelt in zijn rol. Als we Anna daar zien zitten, haar pijn verbijtend, wordt weer eens duidelijk dat eenzaamheid het meest steekt in gezelschap. 

Trailer