Mustang

Beoordeling:

Geplaatst: door Jasper Kars

Een Turks gesproken film genaamd Mustang, verkozen als de Franse inzending voor de aankomende Oscars. Op het eerste gezicht misschien wat opmerkelijk. Regisseuse Deniz Gamze Ergüven groeide, als diplomatendochter, echter op in Ankara én Parijs. Twee verschillende werelden: het moderne Parijs met haar vrijheid, feminisme en uitgestrekte boulevards tegenover Ankara, de statige Turkse hoofdstad van president Erdogan en zijn traditionele waarden. Dit is precies waar de film over gaat: het tegenstrijdige avontuur dat opgroeien in een land vol tegenstellingen is.

In Mustang staan vijf jonge hechte zussen centraal, zij groeien op in een klein dorpje in het noorden van Turkije. Een plek, zoals Wim Sonneveld bezingt in zijn klassieker 'Het Dorp': eentje met een slagerij, kar met paard en een moskee in plaats van een kerk. Veel te beleven valt er niet. Doordat de ouders van het vijftal zusjes al vroeg overleden zijn, wonen ze in bij hun zeer traditioneel ingestelde oom en tante. Daarnaast houdt de strenge én lieve oma vaak een oogje in het zeil.

Toch worden de vijf Turkse zusjes vooral opgevoed door elkaar. We zien het vijftal samen rond dartelen in de bossen, 'bevallinkje' spelen en stiekem naar een voetbalwedstrijd van Trabzonspor afreizen. Soms zijn de zusjes er in té grote getale en is het moeilijk ze uit elkaar te houden, veel vaker is de dynamiek tussen de jonge meisjes prachtig en aandoenlijk. Samen zijn ze op een zoektocht naar vrijheid aan de Zwarte Zee.

Dit verandert allemaal alleen vrij snel. De buurvrouw van oma betrapt één van de zusjes op de laatste schooldag, in diezelfde Zwarte Zee, op de schouders van een in nat schooluniform gehulde jonge knaap. Onschuldige tienertaferelen, zal je vast denken. Maar nee, in conservatief Turkije is dit soort onzedelijkheid een absolute schande.

Er is sprake van een hoog ‘ons kent ons’ gehalte in het Turkse dorpje, de roddel wordt vliegensvlug verspreid. Wanneer ook de ouderwetse oma en uiterst conservatieve oom op de hoogte worden gesteld van deze razende roddel, zijn de rapen gaar. Wat voor de zusjes een feestelijke afsluiting had moeten zijn van het schooljaar, eindigt in een fiasco. Na eerst billenkoek, een donderpreek en negatieve zwangerschapstesten, gaan de deuren van het huis altijd op slot. “Het leek echt een gevangenis”, zo beschrijft de jongste telg van het stel, de vertelster Lale, de situatie treffend.

Naast de voice-over is jonge Lale ook de dapperste en meest uitgesproken van de vijf zusjes. Ze walgt van de ouderwetse dorpsvrouwtjes met hun "vormloze jurken in poepkleur". Bang is ze om net zo te worden als zij. Toch lijken Tale en haar zussen een richting in te worden geduwd die in alles wijst op ‘oud Turkije’. Zo wordt de computer geconfisqueerd, worden ze verplicht om traditionele kledij te naaien en de eerste dagen van het nieuwe schooljaar moeten ze, gedwongen, aan zich voorbij laten gaan. Een soort feminisme in tegengestelde richting.

 

Dit schouwspel doet sterk denken aan de ontwikkelingen die Turkije onder president Erdogan ondergaat. Waar het land op veel vlakken in rap tempo gemoderniseerd is, hamert de extreem behoudende Turkse leider op het behoud van de eigen traditionele normen en waarden. Dit staat recht tegenover een progressieve stroming in steden als Istanbul, waar jongeren steeds meer westers worden en denken. 

Tekenend is ook is de pakkende scène waarin twee zussen worden uitgehuwelijkt. Mooi wordt in beeld gebracht hoe de vader van een dorpsgenoot op ouderwetse wijze de hand vraagt aan de oom van de zussen. “Jullie zullen vast steeds meer van elkaar gaan houden”, luidt het credo. Eén van de twee uitgehuwelijkte zusjes is vanaf het begin zichtbaar ongelukkig met de keuze van haar familie. Dit contrast is nog eens goed te zien op de dubbele Turkse bruiloft. De gasten vieren vrolijk de liefde, terwijl de bruid en de bruidegom vooral uitblinken in pijnlijke stiltes.

Zo Turks als het verhaal is, zo Europees lijkt de cameravoering en opbouw te zijn. Directe en confronterende shots worden afgewisseld met trage sfeervolle, bijna sprookjesachtige, beelden van het dorp. Europese arthouse in optima forma. Dit doet soms afbreuk aan het Turkse karakter van de film. Er is dus (helaas) soms wel erg goed te zien dat we te maken hebben met een Europees geschoolde regisseuse.

Zonder dat Mustang veroordelend is lijkt het toch een film te zijn die met een westerse bril gemaakt is. Feminisme, vrijheid en seksualiteit zijn belangrijke thema’s. De zoektocht naar vrijheid gaat gepaard met de nodige dosis jeugdige naïviteit, dit maakt de film naast confronterend ook meeslepend en hartverscheurend. Gelukkig zorgt nieuwkomer Deniz Gamze Ergüven er op fraaie wijze voor dat de film nooit té politiek wordt.

Tegenstellingen tussen het traditionele- en moderne leven is wel wat Mustang zo krachtig en relevant maakt. Naast vijf opgroeiende zussen die, in al hun kwetsbaarheid en enthousiasme, het doek kleuren. Niet voor niets is de Turks-Franse productie al bekroond met de nodige internationale filmprijzen. Na het succes van Franse films als bijvoorbeeld Intouchables en La Haine zendt het multiculturele Frankrijk andermaal een film naar Los Angeles die op wonderschone wijze cultuur- en generatie verschillen laat zien.

Trailer