The Red Turtle

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

De krab sleept een dode vis zijn in het zand gegraven holletje in, de vlieg wordt gevangen in het web van de spin. Iedereen hier kent zijn plek, behalve de mens; die man die hier is aangespoeld en alleen maar bezig is met wegkomen. Waar hij vandaan komt (en dus zo wanhopig naar tracht terug te keren) weten we niet. Hoe hij terechtkwam in de beukende golven en aanspoelde op dit eiland, dat 's nachts de vorm lijkt aan te nemen van de slapende man (maar misschien was dat mijn verbeelding), weten we ook niet.

Michael Dudok de Wit's The Red Turtle is een fabel en zoals alle goede fabels is het bedrieglijk simpel. De verhaallijn van de door Studio Ghibli geproduceerde animatiefilm lijkt te iel om een speelfilm op te bouwen, maar van dat schijnbare gebrek maakt Dudok de Wit juist een kracht. De film ontwikkelt zich met de trage gratie van een zwemmende zeeschildpad en gunt de kijker zo de tijd zich rustig mee te laten voeren door de symboliek ervan en zich nog eens om te wentelen in de betekenis ervan.

Dat er geen dialogen zijn is voor die betekenis essentieel. De Franse psychoanalyticus Jacques Lacan onderscheidde drie ordes: de imaginaire, de symbolische en de reële. We betreden als mens die symbolische orde op het moment dat we ons taal eigen maken. Vanaf dat moment hebben we een instrument om woorden te geven aan de dingen in de wereld, ons ervan te onderscheiden. Maar tegelijk plaatsen we onszelf daarmee buiten die wereld, creëren een afstand die nooit volledig te overbruggen is.    

Die symbolische orde maakt ook dat we ons zelf kunnen onderscheiden van de ander, daarmee dus een afgebakende eigen identiteit vormend, wat ook hier leidt tot een nooit geheel te slechten afstand tot die ander. Michael Dudok de Wit ontneemt zijn personage die taal, die symbolische orde en zodoende ook diens vastomlijnde identiteit, waarvan we vermoeden dat hij die wel had voordat hij eenzaam achterbleef in die kolkende oceaan. Daarmee heeft Dudok de Wit met The Red Turtle een symbolische film gemaakt over wat het betekent als de mens de symbolische orde achter zich laat.

Aanvankelijk is de man niet in staat buiten zichzelf te zien en wordt als gevolg daarvan constant bedrogen door zijn eigen zintuigen en instincten. Hij denkt een mens te horen roepen, maar het blijkt een zeehond. Hij denkt een vliegtuig over te horen vliegen, het blijkt de aanzwellende regen. Hij bouwt een vlot van bamboe, maar wordt op open zee weerhouden door een mysterieuze rode schildpad. Het is zonde om meer weg te geven van de plot of de aard van die schildpad en het is aan ieder om de symbolische betekenis ervan voor zichzelf te vertalen, zoals dat voor de meeste fabels geldt.  

Voor de man lijkt de rode schildpad de toegang tot een bestaan waarin de symbolische orde steeds verder vervaagt en plaatsmaakt voor de imaginaire orde; de verlangens, dromen en illusies die zich niet in taal laten vangen. Dat is het rijk waar het werk van Dudok de Wit in verkeert en hij vindt telkens opnieuw de beelden om daar uitdrukking aan te geven. Zoals hij dat ook al deed in zijn Oscarwinnende Father and daughter, waarin een fiets, de wind en het verlopen van de tijd genoeg zijn om een wereld aan pijn, verdriet en verlossing te suggereren.

The Red Turtle is een welkome vervolgstap in het oeuvre van Dudok de Wit en de samenwerking met de Japanse animatiestudio blijkt een gouden greep. Van de ondoordringbare dichtheid van het bamboebos tot de nachtelijk grijze kalmte van de zee is de houtskoolstijl van Dudok de Wit herkenbaar, maar dan vermengd met een vleugje Ghibli (vooral de krabbetjes die de man overal volgen hebben in hun komische vertedering wel wat weg van de dust bunnies uit Spirited Away en My Neighbour Totoro).

En ook de spiritualiteit van de film heeft wel iets Japans en is nergens overheersend. Zoals alle films van Dudok de Wit gaat The Red Turtle over die ene cyclus waar we allemaal in zitten. Die, of je nu met de stroom meegaat of je eigen weg kiest, begint bij geboorte en eindigt bij de dood. Maar meer dan dat begin en einde gaat de film over wat daar tussen ligt en over de vraag wat gedurende die interval het verschil maakt tussen overleven en leven. 

Trailer