Telefilm: Op de Dijk

Beoordeling:

Geplaatst: door Jochem Geerdink

In de nacht van 31 december 2000 op 1 januari 2001 werd Volendam getroffen door één van de ergste rampen uit de geschiedenis van het vissersdorp. Door het afsteken van een bundel sterretjes in Café De Hemel vloog de uitgedroogde kerstversiering in brand. Binnen luttele seconden veranderde de kroeg in een vlammenzee waarin veertien, veelal jonge, Volendammers om het leven kwamen. Nog eens zo'n 240 inwoners van het dorp aan het IJsselmeer moesten worden behandeld in het ziekenhuis, veel van hen aan (ernstige) brandwonden.

Foto's: ©Pief Weyman

Ruim vijftien jaar na die trieste gebeurtenis zijn de littekens van de Nieuwjaarsbrand nog steeds zichtbaar in Volendam. Zowel lichamelijk als geestelijk. Eén van de meest prominente slachtoffers is bijvoorbeeld zanger Nick Schilder van Nick & Simon. Hij liep een longbeschadiging op en heeft bovendien derdegraadsbrandwonden op een hand. Zijn vriend en zangpartner Simon Keizer kwam er zonder zichtbare verwondingen vanaf. Hij zou jaren later pas durven toegeven dat hij één van de vele Volendamse jongeren met onzichtbaar leed was. Ongeveer een op de zes slachtoffers van de brand ontwikkelde nadien namelijk een posttraumatische stressstoornis.

Het verhaal van Nick en Simon, en dat van tientallen andere Volendammers, heeft raakvlakken met dat van de twee hoofdpersonen in de door Cecilie Levy geschreven en Mirjam de With geregisseerde Telefilm Op de Dijk. Johan (Egbert-Jan Weeber) was namelijk samen met zijn beste vriend Chris (Mike Weerts) aanwezig in De Hemel toen de brand uitbrak. Johan kwam relatief goed weg, slechts de brandwonden op zijn rug wijzen nog zichtbaar op die noodlottige nacht. Hoe anders is dat voor Chris, die zowel in zijn gelaat als op zijn handen voor het leven getekend is. In de film overigens indrukwekkend vormgegeven door special make-up artist Rob Hillenbrink van Rob's Propshop.

Niet lang na die Volendamse rampnacht keert binnenvetter Johan zijn geboortegrond de rug toe om in Noorwegen een nieuw bestaan op te bouwen. Weg van de herinneringen aan die vreselijke oud en nieuw leeft Johan helemaal op. Hij heeft zijn eigen visserskotter, een leuke vriendin (de Noorse actrice Viktoria Winge) en staat net op het punt een huis te kopen. Maar dan belt zijn moeder; er is gedonder in de familie. Noodgedwongen reist Johan terug naar Nederland om daar geconfronteerd te worden met zijn verleden. Want waar Chris zich duidelijk heeft neergelegd bij de gebeurtenissen, blijkt dat Johan deze alles behalve heeft verwerkt. "Ik denk dat het voor jou veel erger is", zegt Chris op zeker moment tegen Johan. "Bij mij kan iedereen het zien, ik kan er niet meer voor weglopen. Bij jou zit het van binnen." 

De sterk spelende Weeber en Weerts, ondersteund door onder meer Ellen Pieters als de moeder van Johan en Bart Klever als zijn oom, leerden speciaal voor deze rol in amper twee maanden Volendams spreken. Het zorgt voor extra authenticiteit van een drama dat sowieso al diepe indruk op de kijker maakt. Op de Dijk is enerzijds een indringend drama over één van de meest traumatische gebeurtenissen uit onze moderne geschiedenis, tegelijk is het een monument voor slachtoffers in het algemeen. Scriptschrijver Levy en regisseur De With gebruiken weliswaar de Volendamse cafébrand en het visserdorp als decor, ze vertellen eigenlijk een universeel thema.

Namelijk dat van posttraumatische stressstoornis. Een thema waar eigenlijk nog steeds een taboe op rust. Ook in Volendam, waar slachtoffers zonder zichtbare wonden lange tijd geen luisterend oor vonden óf zochten. Zij moesten niet zeuren, want waren goed weggekomen, werd dan gezegd. Of ze maakten zichzelf dat wijs. Buiten het prachtige filmische monument dat Op de Dijk is, heeft de Telefilm alles in zich het laatste zetje te zijn dat nodig is om de Pijn van Volendam bespreekbaar te maken.

Op de Dijk is zondagavond 1 mei om 20.25 uur te zien op NPO3. Lees hier meer over de Telefilms van dit jaar.